توضیح المسائل (علوی) - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٢٩٨ - ٣ - گنج

مسأله ١٨٢١- اگر معدنى را كه در ملك ديگرى است بيرون آورد، آنچه از آن به دست مى‌آيد اگر بدون اجازه مالك باشد، مال صاحب ملك است و بايد خمس تمام آنچه را كه از معدن بيرون آمده اگر به مقدار نصاب باشد بدهد ومخارج استثناء نمى‌شود چون مالك خرجى نكرده است.

٣- گنج‌

مسأله ١٨٢٢- گنج مالى است كه در زمين يا درخت يا ديوار پنهان باشد و كسى‌آن را پيدا كند وطورى باشد كه به آن گنج بگويند.

مسأله ١٨٢٣- اگر انسان در زمينى كه ملك كسى نيست، گنجى پيدا كند، مال خود اوست و بايد خمس آن را بدهد.

مسأله ١٨٢٤- نصاب گنج همان اوّلين نصاب طلا ونقره در زكاة است يعنى‌هركدام از طلا ونقره كه اوّلين نصاب آنها قيمتش كمتر باشد همان نصاب گنج است ومخارج به دست آوردن او از نصاب كم مى‌شود و خمس او بعد از اخراج مخارج است.

مسأله ١٨٢٥- اگر در زمينى كه از ديگرى خريده گنجى پيدا كند وبداند مال كسانى كه قبلًا مالك آن زمين بوده‌اند نيست مال خود او مى‌شود، و بايد خمس آن را بدهد ولى اگر احتمال دهد كه مال يكى از آنان است بايد به او اطلاع دهد و چنانچه معلوم شود مال او نيست بايد به كسى كه پيش از او مالك زمين بوده اطلاع دهد و به همين ترتيب به تمام كسانى‌كه پيش از او مالك زمين بوده‌اند خبر دهد و اگر معلوم شود مال هيچيك آنان نيست، مال خود او مى‌شود و بايد خمس آن را بدهد.

مسأله ١٨٢٦- اگر در ظرفهاى متعدّدى كه در يكجا دفن شده مالى پيدا كند كه قيمت آنها روى هم نصاب گنج باشد، بايد خمس آن را بدهد ولى چنانچه در چند جا گنج پيدا كند، هركدام آنها كه قيمتش به نصاب گنج رسيده باشد، خمس آن واجب است وگنجى كه قيمت آن به نصاب نرسيده، خمس ندارد.

مسأله ١٨٢٧- اگر دو نفر گنجى پيدا كنند كه قيمت آن به نصاب گنج كه ٢٠ مثقال‌