شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٢١١ - باز گشتن به حكايت زيد

ب ٣٦٩٢- ٣٦٩٠ پيش كردن: پيش انداختن، رهنما ساختن:

(نظامى، مخزن الاسرار، ص ١١٥) بد رنگ: كه رنگى نامطبوع دارد، ناپسند، نابدلخواه:

٤٤/ ٣ و مقصود از شب بد رنگ حيات اين جهانى است.

در اين جهان كه عالم محسوس است از يك سو حقيقت براى همگان پوشيده است و از سوى ديگر حواس در محيطى محدود توانند انسان را رهنما باشند.

درك حقيقت را تنها عقل تواند كرد. حواس چون پرده‌اى ظلمانى پيش ديده عقل را گرفته است. اگر عقل راهبر آدمى شود پرده‌هاى حسى را خواهد سوخت و آدمى را به آب حيات كه بقاى به خداست خواهد رساند. چنان كه مى‌دانيم در داستان خضر آمده است كه در ظلمات چشمه‌اى است كه اگر كسى از آن چشمه بنوشد حيات جاودانى خواهد يافت. دنياى مادى همانند ظلمات، و درك عقلانى همانند آب حيات است. آن آب حيات را در همين ظلمات و با كوشش و رنج دادن تن خاكى توان به دست آورد. در جاى ديگر اين بيان روشنتر است:

(سنايى، حديقه، ص ٨٩)