شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٥٢ - آمدن مهمان پيش يوسف(ع) و تقاضا كردن يوسف از او تحفه و ارمغان
ارمغانى: (ارمغان+ ى لياقت) در خور هديه.
اميد باز گشتن: اشارت است به آيه شريفه «أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ- پنداشتيد كه ما شما را بىهوده آفريديم و شما به سوى ما باز نمىگرديد» (مؤمنون، ١١٥).
|
منكرى مهمانيش را از خرى |
پس ز مطبخ خاك و خاكستر برى |
|
|
ور نه اى منكر چنين دست تهى |
در درِ آن دوست چون پا مىنهى؟ |
|
|
اندكى صرفه بكن از خواب و خور |
ارمغان بهر ملاقاتش ببر |
|
|
شو قَليلُ النُّوْم «مِمّا يَهْجَعوُن» |
باش در اسحار از «يَسْتَغْفِرُون» |
|
|
جنبشى اندك بكن همچون جنين |
تا ببخشندت حواسّ نور بين |
|
|
وز جهان چون رحم بيرون سُوى |
از زمين در عرصه واسع شوى |
|
|
آن كه «أَرضُ اللَّه» واسع گفتهاند |
عرصه اى دان كاوليا در رفتهاند |
|
|
دل نگردد تنگ ز آن عرصه فراخ |
نخل تر آن جا نگردد خشك شاخ |
|
ب ٣١٨٣- ٣١٧٦ اندكى صرفه بكن ...: مقايسه شود با بيتهاى زير:
|
چند خوردى چرب و شيرين از طعام |
امتحان كن چند روزى در صيام |
|
|
چند شبها خواب را گشتى اسير |
يك شبى بيدار شو دولت بگير |
|
[١] قَليلُ النَّوم: اندك خواب.
ممّا يهجعون: مأخوذ است از قرآن كريم: «كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ- اندكى از شبها را مىخوابيدند» (ذاريات، ١٧).
[١] - اين بيتها در بعض نسخههاى مثنوى ديده مىشود ليكن ظاهراً از سرودههاى مولانا نيست.