شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٢٤٦ - جواب گفتن امير المؤمنين كه سبب افكندن شمشير از دست چه بود در آن حالت

گواهى دهد. و بعضى چون انس گواهى او را مانند گواهى آزاد دانسته‌اند مطلقا.

اما بو حنيفه و شافعى و اوزاعى و چند تن از صحابه گواهى بنده را به هيچ حال نپذيرند.

و آن چه مولانا در اين بيتها گويد بر مذهب حنفى است كه در آسياى صغير رايج بوده است، «لا تُقْبَلُ شَهَادَةُ الأَعْمى وَ لَا المَمْلوك» (هدايه مرغينانى، ج ٣، ص ١٢٢).[١] اين بيتها هم پاسخ امير مؤمنان است و از آن به گواهى تعبير كرده است.

آن چه به تو مى‌گويم در حدّ فهم توست كه سخن پيمبران با مردمان چنين است:

٢٥٧٧/ ٤ و چون از قيد جسم و شهوت و تن من آزادم گواهى آزادگان را بايد پذيرفت.

اما گواهى بندگان آز و شهوت هر چند تن باشند پذيرفته نيست. آن گاه به معنى بنده و آزاد در بيتهاى بعد اشارت كند كه:

ب ٣٨١٩- ٣٨١٥ مسترق: (اسم مفعول از استرقاق، از ثلاثى مجرد رق) به بندگى گرفته شده، بنده.

به يك لفظ: تو آزادى.

مرّ: تلخ، استعارت از پايان بد بنده شهوت.

غور: بن:

[١] يادداشت آقاى دكتر سعيد واعظ