بحث ما درباره حقيقت معنى ولايت فقيه و حدود آن از نقطة نظر سعه و ضيق، يعنى مقدار گسترش دامنه ولايت است. أمّا حقيقت معنى ولايت، چنانكه در أوائل بحث گذشت، عبارت است از: حُصولُ الشَّيْئَيْنِ فَصاعِدًا حُصولًا لَيْسَ بَيْنَهُما ما لَيْسَ مِنْهُما. يعنى دو چيز با يكديگر بنحوى نزديك شده و اتّحاد پيدا كنند كه غير از ذاتيّت و هويّت آن دو چيز، شىْ‌ء ديگرى در بين نباشد.

بناءً عليهذا هر موجودى در ذات خود با ذات مقدّس پروردگار اتّصال و ارتباط و هو هويّت دارد؛ بين هر موجودى با علّت فاعلى و علّة العللش فاصله‌اى نيست. بنابراين، هر موجودى همين كه وجود پيدا كرد لازمه وجود او، وجود ولايت است. بدين معنى كه موجودات، نسبت به ذات مقدّس حضرت حقّ ربط محض مى‌باشند.

پس ولايت به اين معنى در همه موجودات وجود دارد. و آثار اين ولايت بر حسب سعه و ضيق موجودات، در آنها متفاوت است. در بعضى كه ماهيّتشان بزرگتر و قويتر و سعه وجوديشان بيشتر است، معنى ولايت در آنها بيشتر وجود دارد؛ و بعضى كه در مرحلة ذات و ماهيّت ضعيف تر، و از نظر سعه‌