إطاعت كنى، تو را از راه خدا گمراه مى‌كنند. زيرا كه آنها متابعت نمى‌كنند مگر پندار و گمان خود را. و تمام آنها بر أساس خَرْص و تخمين و شكّ و تخيّل و پندار حركت مى‌كنند؛ و كارهاى خود را بر اين أساس قرار مى‌دهند.

اين آيه خيلى روشن و صريح است در اينكه: أكثريّت مَنْ فى الارض، أفراد مضلّ و ضالّ، يعنى نارس و ناقصند. أفراد كثير و أكثر مَنْ فى الارض، أفراد كال و ناپخته، و مانند ميوه نارس و درختان هرس نكرده و پيوند نزده و جنگلى هستند. اينها بايد تربيت شوند؛ نفوسشان بايد تحت تربيت و تهذيب قرار گرفته، هرس بشوند. باغبان بايد آنها را تربيت كرده پيوند بزند، تا قابل استفاده شوند.

أمّا اين أكثريّت با اين آراء و أهواء خود، همه به دنبال مادّيّات و تلذّذات صورى و چشمگير طبيعى، و تخيّلات اعتبارى و آرزوهاى زودگذر حركت كرده، خود را فدا مى‌كنند؛ جنگ و صلحشان بر اين أساس است؛ آشتى و قهرشان بر اين منهاج است؛ معاملات، مزاوجات، مراودات، اجتماعات و بازارشان بر اين رويّه و روش است. و اگر تو بخواهى از آنها پيروى كنى، تو را از راه خدا گمراه مى‌كنند. چون راه خدا راه حقّ است؛ بايد تمام راهها را بِبُرد و جلو برود. و تو اگر بخواهى از آنها پيروى كنى، آنها تو را بر أساس انديشه خود تنازل مى‌دهند. لذا از پيمودن راه حقّ باز مانده و گمراه خواهى شد.

جمله: إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ* در حكم تعليل است. يعنى به علّت آنكه تمام مردم دنبال گمان مى‌روند؛ و به حقّ و واقعيّت و علم و يقين نمى‌رسند؛ و تمام فعّاليّت و حركتشان در دنيا بر أساس احتمال و خرص و تخمين است.

أيضاً در سوره أنعام مى‌فرمايد: وَ إِنَّ كَثِيراً لَيُضِلُّونَ بِأَهْوائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ‌. قسمتى از آيه ١١٩، از سوره ٦: الانعام‌

تحقيقاً بسيارى از مردم بدون علم و درايت، با أهواء و آراء پوچ و تو خالى خود ديگران را گمراه مى‌كنند. و هر جا كه أمر به دست أكثريّت صورت پذيرد، نتيجه جز گمراهى چيزى نخواهد بود.