؛ حكمت به معنى جا افتادن و استحكام پيدا كردن، و صفات باطنى إنسان از حال إفراط و تفريط به حال ميانه در آمدن است. يعنى بدون جهت عصبانى نشود؛ بى حميّت و بى غيرت نباشد، يعنى در جائى كه بايد عصبانى بشود و إعمال عصبانيّت كند، نكند. ترسو نباشد ٤ در عين حال متهوِّر و بى باك هم نبوده، بلكه شجاع باشد. اين، حكمت است كه بين دو طرف إفراط و تفريط است. و شايد همام مُروّتى است كه بعضى از فقهاء ذكر مى‌كنند كه علاوه بر ملكه عدالت، مروّت هم لازم است.

و بعد مى‌گويد:

ثُمَّ التَّقْوَى‌

؛ تقوى هم بايد داشته باشد. تقوى يعنى همان وَرَع كه از عدالت هم بالاتر است؛ و اين همان معنى است كه از روايت:

أَمّا مَنْ كَانَ مِنَ الْفُقَهَآء صَآئِنَا لِنَفْسِهِ حَافِظًا لِدِينِهِ‌

، استفاده كرديم كه معنى بالاتر از عدالت را مى‌رساند.

با وجود اجتماع تمام اين شرائط، حضرت مى‌فرمايد:

ثُمَّ حِينَئِذٍ إنْ قَدَر

: يعنى در صورتى فتوى بدهد كه بتواند آنرا إجرا كند. يعنى فتوى را كسى مى‌تواند بدهد كه دنبال فتوايش بايستد و در خارج آنرا إجرا كند. أمّا كسى كه حرف او را گوش نمى‌كنند و به فتوايش عمل نمى‌نمايند و ضامن إجرا ندارد و

[١] -« شرح فارسى مصباح الشّريعه و مفتاحُ الحقيقة» ملّا عبد الرّزّاق گيلانى ج ٢، ص ٦٧ تا ص ٧٢؛ و به شماره رديف ٣٥١ تا ٣٥٦ با تصحيح و تعليق مير سيّد جلال الدّين محدّث ارموى