، دنبال فنّ و صنعت برويد گرچه در چين باشد، براى آنست كه در آن زمان چين مركز صنعت و اختراعات بوده و بخصوص اختراع ظروف چينى كه از چين بوده است؛ و لذا پيغمبر خواسته است بفرمايد: إنسان براى طلب علم بايد مسافرت كند و لو برود به چين كه در آن زمان از أقصى نقاط متصوّره تا مدينة منّوره بوده است. يعنى برويد دنبال علوم طبيعى، تا چين هم كه شده باشد برويد و آنجا كسب علم كنيد؛ و اين علوم را از آنجا فرا بگيريد و بياوريد!» اين تفسير درست نيست؛ و اصولًا بر مذاق إسلام و بر مذاق رواياتى كه درباره علم آمده، منطبق نمى‌باشد.

ما روايت كثيرى داريم كه در «غُرَر و دُرَر آمدى» وارد است؛ و علّامة طباطبائى رضوان الله تعالى عليه، در الميزان بالمناسبه در بحث روائى نقل مى‌كنند كه: روايات كثيرى از أمير المؤمنين عليه السّلام وارد است كه فرموده‌اند: معرفت نفس أفضل علوم است.[١]

از روايت مرويّة در «مصباح الشّريعة» از أمير المؤمنين عليه السّلام استفاده ميشود كه: مراد از

اطْلُبُوا الْعِلْمَ وَ لَو بِالصِّين‌

، علم‌

مَعْرِفَةُ النَّفْس‌

است‌[٢] و چون در آن زمان، چين نقطة خيلى دورى بوده و رفتن به آن مشكل بوده است، حضرت مى‌فرمايد: اگر إنسان بخواهد دنبال خود شناسى برود، و لو اينكه‌

[١] -« الميزان» طبع آخوندى، ج ٦، ص ١٨٢. اين روايات منقوله از« غُرر و دُرر» مجموعاً بيست و دو روايت است؛ و اگر كسى در اين كتاب شريف فحص كافى بعمل آورد، درباره أهميّت نفس تعابير گوناگون دگرى خواهد يافت.

[٢] - در« مصباح الشّريعة» با تحقيق و مقدّمه عالم بزرگوار حاج شيخ حسن مصطفوى، طبع سنة ١٣٧٩ هجرى قمرى، باب ٦٢، ص ٤١ آمده است: وَ قَالَ عَلِىٌّ عَلَيْهِ السَّلَامُ:

\iُ اطْلُبُوا الْعِلْمَ وَ لَوْ بِالصِّينِ، وَ هُوَ عِلْمُ مَعْرِفَةِ النَّفْسِ، وَ فِيهِ مَعْرِفَةُ الرَّبِّ عَزّ وَ جَل‌\E

. و پس از آن فرمايد: قَالَ النَّبِىُّ صَلَّى اللَهُ عَلَيْهِ وَ ءَالِهِ وَ سَلَّمَ:

\iُ مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ‌\E

. و عين اين دو روايت را ملّا محسن فيض كاشانى در كتاب« المحجّة البيضآء» ج ١، ص ٦٨ از« مصباح الشّريعة» نقل نموده است.