«آيا چنين گمان مى‌كنيد كه داخل بهشت مى‌شويد، در حاليكه هنوز خداوند مقام آنهائى را از شما كه در راه خدا جهاد كرده‌اند، و آنهائى را كه صبر نموده‌اند، معلوم نگردانيده باشد؟!»

أَمْ حَسِبْتُمْ‌ استفهام إنكارى است. يعنى أبداً گمان نكنيد كسى كه مجاهده نكرده و صبر ندارد داخل بهشت شود. و بعد از ذكر سه آيه ديگر مى‌فرمايد:

وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَكانُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ. آيه ١٤٦، از سوره ٣: ءَال عمران‌

«و چه بسيار از پيغمبران بودند كه أفراد مهذّب و تربيت يافته مكتب توحيد در ركاب آنان كارزار مى‌كردند و در مقابل آنچه كه در راه خدا به آنها إصابت مى‌كرد، هيچ سستى نكرده و إظهار ضعف ننمودند (هيچگاه إظهار شكست و تذلّل و انفعال نكرده، بلكه پا برجا و ثابت قدم، در معيّت با آن پيغمبران قتال كردند.) و خداوند صابرين را دوست دارد.»

اين آيه هم إطلاق دارد؛ چون مى‌فرمايد: چه بسيار از پيغمبرانى كه چنين بودند. و از اينجا معلوم مى‌شود كلام بعضى كه گفته‌اند: جهاد فقط در إسلام است و در شرايع گذشته جهاد نبوده است و سائر أنبياء جهاد نكرده‌اند، گفتار استوارى نيست. زيرا اين آيه مى‌فرمايد: وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍ‌؛ چه بسيار از پيغمبرانى كه با رِبّيّون، و تربيت يافتگان دست خود از إلهيّون و خدا پرستان در راه خدا كارزارها كردند. فعليهذا در واقع اگر إنسان به ممشاى پيغمبران و أئمّه عليهم السّلام و منشأ آن مراجعه كند، مى‌يابد كه: جهاد، گذشته از آنكه يك أمر شرعى بوده، يك أمر عقلى و فطرى است؛ چرا كه إنسان نميتواند ببيند دشمنان دين در