أفرادى كه در تحت ولايت ولىّ فقيهند، بر أساس حكم او محكوم به إجراء أحكام او هستند؛ و او بر أساس همان مُدركاتى كه دارد، و أحكامى كه از روى مدارك شرعيّه استنباط نموده است، و از روى همان صفا و نور و تجرّدى كه نفْسش به آن درجه و مقام رسيده و از آنجا قدرت تشخيص اين حكم خاصّ را براى عامّه مكلّفين يا براى بعضى از آنان پيدا نموده است، در همه موضوعات جزئيّه حكم كرده و إعمال ولايت مى‌نمايد و بِيَدِهِ الامْر؛ و اين مسألة بسيار مهمّى است.

معنى ولايت، إنشاء حكم است در موارد جزئيّه‌

گاهى شارع مقدّس حكم را فقط روى موضوعات خارجيّه مى‌برد، مانند: الْمآءُ طاهِرٌ و الْخَمْرُ حَرامٌ و الْبَيْعُ حَلالٌ؛ كه در اين مثالها حكم روى موضوعات خارجى رفته است.

و گاهى حكم روى موضوعات أعمّ از خارجيّه و اعتباريّه برده مى‌شود. يعنى شارع در مقابل موضوع خارجى به ما إجازه فرض موضوع اعتبارى هم مى‌دهد؛ به اين معنى كه اگر شما در جَنْب موضوع خارجى يك موضوع اعتبارى هم ديديد، به همان نحو ترتيب أثر بدهيد.

شارع مى‌تواند چنين كارى كند؛ زيرا وقتى أصل حكم در دست اوست، سعه و ضيق آن هم در دست اوست؛ و سعه و ضيق حكم به سعه و ضيق موضوع است.

يك جا مى‌تواند حكم را روى موضوع خارجى فرض كند، و در جائى ديگر أعمّ از موضوع خارجى و اعتبارى را اعتبار نمايد. مثلًا مى‌فرمايد:

صُومُوا لِلرُّؤْيَةِ وَ أَفْطِرُوا لِلرُّؤْيَةِ.

وقتى ماه را در آسمان ديديد روزه بگيريد، و زمانى كه ماه را ديديد إفطار كنيد.

بنابراين، موضوع براى دخول ماه رمضان و حكم آن كه «صُومُوا» باشد، رؤيت هلال است؛ و موضوع براى حكم إفطار در شوّال نيز رؤيت هلال است. پس نفس رؤيت هلال در آسمان موضوعيّت دارد. سپس حكم حاكم به وجود