. أوّل: آيه شريفه: انْفِرُوا خِفافاً وَ ثِقالًا؛ همه بايد حركت كنيد چه بارتان سبك باشد، چه سنگين! حركت براى شما آسان باشد يا مشكل! و جهاد كنيد در راه خدا با أموال و جانهاى خود. دوّم: آيه شريفه: إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً؛ و اگر نَفْر و كوچ به سوى جهاد نكنيد، خداوند عذاب دردناكى بر شما مى‌فرستد

! سوّم: روايتى است از پيغمبر أكرم صلّى الله عليه و آله از طريق عامّه كه:

مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَغْزُ ...

كسى كه بميرد و جنگ نكند و خيال جنگ را هم در نظرش نياورد (حديث نفسِ جنگ هم نكند) اين شخص بر شعبه‌اى از نفاق مرده است.

اين روايت را أبو داود در «سُنَن» خود نقل مى‌كند، و بسيارى از صِحاح أهل تسنّن هم اين روايت را نقل مى‌كنند.

إشكال مرحوم صاحب «جواهر» اينست كه آيه: انْفِرُوا خِفافاً وَ ثِقالًا، مربوط به غزوة تبوك است. در غزوة تبوك كه بدون شكّ بسيج عمومى بوده است، پيغمبر إعلام كردند: أفرادى كه در مدينه هستند، همه- غير از زنها و أفراد زمينگير و بعضى ديگر- بايد حركت كنند. و بديهى است كه آيه اختصاص به آن صورت خاصّ دارد و وجوبش براى همه و در همه حال نيست.

و همچنين آيه‌اى كه مى‌فرمايد: إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً، مربوط به همين جنگ است؛ فلهذا آن سه نفر: كعب بن مالك و دو رفيقش كه نفْر نكردند، مورد سخط خدا و پيغمبر واقع شدند. پيغمبر أكرم از آنها إعراض كرد و مؤمنين و مسلمين بعد از جنگ از آنها إعراض كردند و به آنها راه ندادند- داستان خيلى مفصّل است- تا اينكه آنها رفتند و گريه‌ها كردند و چهل روز گذشت تا توبه آنها مورد قبول واقع شد. و آيه: وَ عَلَى الثَّلاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا ... صدر آيه ١١٨، از سوره ٩: التّوبة راجع به آنهاست.

إشكال صاحب «جواهر» بر وجوب عينى بودن جهاد

إشكال مرحوم صاحب «جواهر» اينست كه: وقتى در قضيّة شخصيّه‌اى‌