«و أعراب بدوىّ، به كسانى ميگويند كه در بيابان زندگى مى‌كنند و در شهرها توطّن نمى‌نمايند؛ و هيچگاه به شهر نمى‌آيند مگر براى حاجتى از قبيل خريد و فروش و أمثال ذلك.» أمّا عرب، غير از أعرابىّ و أعراب است. وَ الْعَرَبُ اسْمٌ لِهَذا الْجِيلِ الْمَعْروفِ مِنَ النّاسِ- وَ لا واحِدَ لَهُ مِنْ لَفْظِهِ- وَ سَوآءٌ أقامَ بِالْبادْيَةِ أوِ الْمُدُنِ؛ و النَّسَبُ إلَيْهِما: أعْرابىٌّ وَ عَرَبىّ.[١]

«عرب اسم است براى همين طائفه معروف و گسترده از مردم- و عرب اسم جمع است و مفرد ندارد- حال ميخواهد در شهر زندگى كنند يا در بيابان؛ به همه اين طائفه و جنس، عَرَب ميگويند. و اگر بخواهيد براى أعراب نسبت بياوريد (يعنى منسوب به أعراب) بايد بگوئيد: أعرابىّ؛ و اگر بخواهيد به عرب نسبت بدهيد بايد بگوئيد: عَرَبىّ.»

أيضاً ابن أثير جَزَرىّ گويد: در روايتى از رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم آمده است كه فرمود: لَا هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ؛ وَ لَكِنْ جِهَادٌ وَ نِيَّةٌ. «بعد از فتح هجرتى نيست؛ وليكن جهاد و نيّت هست. إعزام و إعلام أمر خداوند هست.»

و در حديث ديگر آمده است:

لَا تَنْقَطِعُ الْهِجْرَةُ حَتَّى تَنْقَطِعَ التَّوْبَةُ

لَا تَنْقَطِعُ الْهِجْرَةُ حَتَّى تَنْقَطِعَ التَّوْبَةُ.

«رسول خدا صلّى الله عليه و آله فرمود: هجرت هيچگاه از بين نمى‌رود و هيچوقت منقطع نميشود تا زمانى كه توبه منقطع بشود.»

توبه چه وقت منقطع ميشود؟ وقتى كه نَفَس إنسان به آخر رسيده، ميخواهد پاى خود را از دنيا كشيده و به عالم ديگر بگذارد؛ آنجاست كه ديگر توبه مورد قبول پروردگار نميباشد. چنانكه در آن آيه مباركه وارد شده است كه ميفرمايد:

[١] -« نهاية» ابن أثير، ج ٣، ص ٢ ٠ ٢، مادّه عَرَبَ