پهلوان: اتفاقاً استاد! استبداد مى‌دانيم، منتها استبداد داخلى و استعمار خارجى با همديگر عمل مى‌كنند و اصلًا ناديده گرفتن استعمار و عامل دانستن استبداد تنها، باعث گمراهى در فهم تاريخ خواهد شد.

سوادكوهى: چون ما متأسفانه اصرار داريم كه قضايا را به خارجى‌ها نسبت دهيم، ولى به قول مهندس بازرگان بايد بدانيم كرم درخت از خود اوست. استبداد از داخل است و مشكلات ناشى از آن نيز از داخل است.

محمدى: اين درست كه ريشه استبداد در داخل است، ولى به پشتوانه خارجى متكى است، چون استبداد داخلى پشتوانه مردمى ندارد، نقطه اتكاى محكمى ندارد، جز قدرت‌هاى برتر خارجى و اين نگاه امام خمينى است. شاه بدون آمريكا نمى‌توانست مرتكب آن همه جنايت بشود، و اصلًا در سايه حمايت آمريكا شاه احساس قدرت و جسارت مى‌كرد. ببنيد حتى قبل و بعد از كشتار هفده شهريور آمريكايى‌ها از شاه حمايت كردند و اين تا آخرين روز حكومت پهلوى‌ها در ٢٢ بهمن ادامه داشت؛ بعد از آن هم تداوم پيدا كرد. اين‌كه اصلًا جزو بديهيات دوره معاصر است.

سوادكوهى: ولى شما ناهماهنگى‌هاى اوليه كارتر و شاه را فراموش نكنيد، ادعاهاى شاه عليه غربى‌ها و نگرانى‌هاى حقوق بشرى.

پهلوان: آن‌كه مربوط به دوره قبل از آغاز بحران انقلابى در ايران است.

سوادكوهى بحث را پى مى‌گيرد و مى‌گويد: در خصوص نقطه آغاز انقلاب،