درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٢٥ - ١ نقش لذتجويى در گرايش به اعتياد
مىكند و از سويى غرور كاذبى كه از طريق باندهاى خاصّ قاچاق به دست مىآيد، براى ايجاد و ابراز كاذب قدرت، مفيد دانسته شده است. افراد، با سلطه بر بازار سياه مواد مخدّر، خلأ قدرت خود را پُر مىكنند[١] و به طور موقّت از اين كار لذّت مىبرند و به اصطلاح، بهتر از بيكارى مىدانند!
رابرت مِرتن[٢] نيز مفهوم «آنومى» را مطرح مىكند كه بر گرفته از ريشه يونانى و به معناى «فقدان قانون» است.[٣] وى استدلال مىكند كه در آمريكا بيش از هر جايى، موفّقيت اقتصادى، يك ارزش تلقّى مىشود. بر اساس نظر مرتن، فشار در جهت كسب موفّقيت (يعنى جاهطلبى اقتصادى) باعث حذف موانع اجتماعى (يعنى كجروى) خواهد شد. هر زمان كه دستيابى به موفّقيت در تضادّ با روشهاى رسيدن به آن باشد، افراد به يكى از چند روش زير، نتيجه فشارهاى خود را بروز خواهند داد: ١. همنوايى با هنجارهاى اجتماعى؛ ٢. شورش؛ ٣. بدعتگرايى؛ ٤. انزواطلبى. مورد اخير را الگوى نهايى در تبيين مصرف مواد مخدّر مىداند. اين الگوى پاسخ، شامل افرادى مىشود كه از هر فعّاليتى جهت دستيابى به اهداف اجتماعى دورى مىكنند و با طرفدارى از كجروى و پناهبردن به مصرف مواد مخدّر، وقت و انرژى خود را براى دستيابى به اهداف قابل دسترس، صرف مىكنند و مصرف را افزايش مىدهند.
بررسى زارع دهآبادى در بين معتادان شهرستان ميبد در سال ١٣٨٦ نشان داده است كه در افراد معتاد به مواد مخدّر، ميزان لذّتجويى و راحتطلبى بيشتر از گروه نمونه است.[٤] همچنين تحقيقات مشابهى در بين دانشجويان يكى از دانشگاههاى كشور نشان داد كه ٨٢ درصد آقايان و ١٥ درصد خانمهاى مورد مطالعه، حداقل يكبار مواد مصرف كردهاند. انگيزههاى مصرف مواد را نيز ابتدا اضطراب با ٤٢/ ٣٤ درصد، سپس لذّتجويى با ٧٨/ ٣٢ درصد و با ساير انگيزههاى ديگر ذكر كردهاند. اين بدان معناست كه احتمالًا دانشجويان تقريباً به يك ميزان، هم خواهان به دست آوردن آرامشاند و هم كسب لذّت هستند و
[١]. همان، ص ٩٢.
[٢].Robert Merton
[٣]. اين ديدگاه، از كتاب جامعهشناسى مواد مخدّر ابادينسكى، نقل شده است .. ١٠
[٤]. ر. ك: مطالعه و بررسى علل و عوامل مؤثر بر اعتياد به مواد مخدّر در بين مردان ٥٠- ١٥ سال شهرستان ميبد استان يزد در سال ١٣٨٦.