مهم‌ترين كاركرد و تأثير درونى قناعت، احساس بى‌نيازى است. بر اساس روايات، قناعت، مايه بركت‌[١] و مالى پايان‌ناپذير است.[٢] ثمره قناعت، بى‌نيازى است.[٣] به همين جهت امام على (ع) مى‌فرمايد:

لا مالَ أذهَبُ بِالفاقَةِ مِنَ الرِّضا بِالقَناعَةِ، ولا كَنزَ أغنى مِنَ القُنوعِ، ومَنِ اقتَصَرَ عَلى بُلغَةِ الكَفافِ فَقَدِ انتَظَمَ الرّاحَةَ وتَبَوَّأَ خَفضَ الدَّعَةِ.[٤]

هيچ مالى به اندازه قناعت رضايتمندانه، فقر را نمى‌زدايد و هيچ گنجى ارزشمندتر از قناعت نيست. هر كس به قدر كفايت بسنده كند، به آسودگى سامان مى‌يابد و در فراخى رفاه، جاى مى‌گيرد.

در روايت ديگرى تصريح مى‌كند كه هيچ ثروتى به اندازه راضى بودن از روزى، احساس فقر و نيازمندى انسان را از ميان نمى‌بَرَد:

لا مال أذهب للفاقة من الرضا بالقوت.[٥]

هيچ مالى به اندازه راضى بودن از روزى، فقر را از ميان نمى‌بَرَد.

در اين روايت امام على (ع) تصريح مى‌كند كارى كه از قناعت برمى‌آيد، از مال برنمى‌آيد؛ زيرا- همان گونه كه گذشت- آنچه مهم است، بر طرف كردن احساس فقر است و اين به وسيله قناعت به دست مى‌آيد، نه مال. اين يك قانون است كه غنا در قناعت است. امام على (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

طَلَبتُ الغِنى فَما وَجَدتُ إلّا بِالقَناعَةِ؛ عَلَيكُم بِالقَناعَةِ تَستَغنوا.[٦]

توانگرى را جستم و آن را جز در قناعت نيافتم؛ بر شما باد قناعت، تا

[١]. پيامبر خدا( ص):

القَناعَةُ بَرَكَةٌ. ( قرب الأسناد، ص ١٦٠).

[٢]. عنه( ص):

القَناعَةُ بَحرُ مالٍ لا يَنفَدُ ( جامع الأخبار، ص ١٠٦). عنه( ص): عَلَيكُم بِالقَناعَةِ؛ فَإِنَّ القَناعَةَ مالٌ لا يَنفَدُ ( المعجم الأوسط، ج ٧، ص ٨٤، ح ٦٩٢٢).

[٣]. امام زين العابدين( ع):

الغنى في القناعة ( اعلام الدين، ص ٢٩٩. نيز، ر. ك: غرر الحكم، ح ٢٢، ٤٦٩، ٤٥٩٩، ٦٨٧٤ و ٩١٢٨؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٣٠، ح ٤٦٩ و ص ٣٥، ح ٦٨٣ و ص ٢٠٨، ح ٤١٧٩).

[٤]. الكافى، ج ٨، ص ١٩، ح ٤؛ نهج البلاغه، حكمت ٣٧١؛ كتاب من لايحضره الفقيه، ج ٤، ص ٣٨٥، ح ٥٨٣٤؛ بحار الأنوار، ج ٧٧، ص ٢٣٨، ح ١ و ص ٢٨١، ح ١.

[٥]. كتاب من لايحضره الفقيه، ج ٤، ص ٣٨٥، ح ٥٨٣٤؛ نهج البلاغه، حكمت ٣٧١؛ وسائل الشيعه، ج ١٦، ص ١٨.

[٦]. جامع الأخبار، ص ٣٤١، ح ٩٥٠؛ بحار الأنوار، ج ٦٩، ص ٣٩٩، ح ٩١.