درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٥٢ - دو روش«مرگيادى»
زمينههاى گرايش به اعتياد، دورى از الگوى سازنده ياد مرگ است. كسانى كه از ياد مرگ غافلاند، به سمت لذّت كشيده مىشوند و بدين وسيله، زمينه گرايش به اعتياد فراهم مىشود. اين در حالى است كه ياد مرگ، لذّتجويى را تعديل مىكند و زمينه گرايش به اعتياد را از بين مىبَرَد. پيامبر خدا (ص) با تأكيد بر نقش ياد مرگ در تعديل لذّتجويى، به تأثير آن در دو موقعيت خوشايند و ناخوشايند اشاره مىكند و مىفرمايد:
اكثروا ذكر هادم اللذات فانه لم يذكره أحد في ضيق من العيش إلّا وسعه عليه ولا ذكره في سعة إلّا ضيقها.[١]
درهم شكننده لذّتها را بسيار ياد كنيد؛ كه هيچ كس آن را در تنگناى زندگى ياد نمىكند، مگر آن كه آن را بر وى بگشايد، و در گشايش زندگى ياد نمىكند، مگر آن كه وضعيت را بر وى تنگ كند.
در برخى ديگر از روايات نيز از پيامبر خدا (ص) چنين نقل شده است:
اكثروا ذكر الموت؛ فانه يمحص الذنوب ويزهد فى الدنيا. فان ذكرتموه عند الغنى هدمه وإن ذكرتموه عند الفقر أرضاكم بعيشكم.[٢]
مرگ را بسيار ياد كنيد؛ كه گناهان را از بين مىبَرَد، و نسبت به دنيا بىرغبت مىسازد. پس اگر در توانگرى آن را ياد كنيد، آن را در هم مىشكند، و اگر در فقر آن را ياد كنيد، شما را نسبت به زندگىتان راضى مىسازد.
در اين روايات، دو نكته اساسى وجود دارد: يكى اين كه از ياد مرگ به عنوان «هادم اللذّات»- كه توصيفى براى آن است-، ياد شده است. بر اساس اصل هماهنگى ميان وصف و اثر، معلوم مىگردد كه علّت مهار موقعيت خوشايند و ناخوشايند و كنترل واكنشها، تعديل لذّتجويى است. از همين جا و بر اساس يك حركت معكوس مىتوان فهميد كه يكى از دلايل واكنش منفى، لذّتجويى انسان است.
نكته دوم اين كه از موقعيت ناخوشايند با تعبير «فقر- ضيق» و از موقعيت خوشايند با
[١]. كنز العمّال، ج ١٥، ح ٤٢٠٩٧.
[٢]. همان، ص ٥٤٢، ح ٤٢٠٩٨.