درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى
(١)
مقدمه دكتر همايون هاشم
١١ ص
(٢)
مقدمه«پژوهشكده اخلاق و علوم انسانى» دار الحديث
١٣ ص
(٣)
درآمد
١٥ ص
(٤)
روششناسى پژوهش
١٥ ص
(٥)
سببشناسى گرايش به اعتياد
١٦ ص
(٦)
الگوى پيشگيرى از اعتياد
١٧ ص
(٧)
نگاه جامع به عناصر پيشگيرى
٢١ ص
(٨)
زمينههايى براى تحقيقات روانشناختى
٢١ ص
(٩)
فصل اول لذتجويى و اعتياد
٢٣ ص
(١٠)
1 نقش لذتجويى در گرايش به اعتياد
٢٣ ص
(١١)
2 تحليل و بررسى
٢٦ ص
(١٢)
3 راه چاره
٢٧ ص
(١٣)
الف تغيير رويكرد
٢٧ ص
(١٤)
تغيير رويكرد در روانشناسى
٢٩ ص
(١٥)
دو رويكرد اسلام
٣٠ ص
(١٦)
سه نقد لذتگرايى
٣٦ ص
(١٧)
لذت مجاز
٣٦ ص
(١٨)
لذت غيرمجاز
٣٩ ص
(١٩)
تعديل لذتجويى
٤١ ص
(٢٠)
يك روش تنظيم رغبت(زهد)
٤٢ ص
(٢١)
مدل چندوجهى تغيير رغبت
٤٥ ص
(٢٢)
شناخت ماهيت دنيا و آخرت
٤٦ ص
(٢٣)
پايدارى و ناپايدارى
٤٧ ص
(٢٤)
پيامدها
٤٩ ص
(٢٥)
نقص و ارزش
٥٠ ص
(٢٦)
دو روش«مرگيادى»
٥١ ص
(٢٧)
ج ايجاد و تقويت فلسفه خير
٥٤ ص
(٢٨)
يك ايمان به تقدير
٥٥ ص
(٢٩)
دو خير بودن تقديرهاى خداوند
٥٨ ص
(٣٠)
اصلاح نظام ارزيابى
٦٢ ص
(٣١)
استفاده از نمونهها
٦٤ ص
(٣٢)
خلاصه بحث
٦٥ ص
(٣٣)
فصل دوم نارضايتى و اعتياد
٦٧ ص
(٣٤)
1 نارضايتى، عامل گرايش به اعتياد
٦٧ ص
(٣٥)
2 رضامندى، عامل پيشگيرى از اعتياد
٦٩ ص
(٣٦)
الف فلسفه خير و رضامندى از زندگى
٦٩ ص
(٣٧)
ب خيرشناسى
٧٢ ص
(٣٨)
ج تنظيم انتظارات
٧٤ ص
(٣٩)
يك هماهنگسازى انتظارات با واقعيتها
٧٥ ص
(٤٠)
دو واقعيتشناسى، لازمه هماهنگسازى
٧٦ ص
(٤١)
اين جا دنياست؛ بهشت نيست!
٧٧ ص
(٤٢)
زندگى، سختى دارد!
٧٩ ص
(٤٣)
دنيا گذرگاه است!
٨٢ ص
(٤٤)
دنيا ناچيز است!
٨٣ ص
(٤٥)
دنيا ناپايدار است!
٨٦ ص
(٤٦)
د تنظيم آرزوها
٨٨ ص
(٤٧)
يك آرزوى طولانى، عامل نارضايتى
٨٩ ص
(٤٨)
دو منطقى كردن آرزوها
٩٠ ص
(٤٩)
ه تنظيم ديدگاه نسبت به روزى مقدر
٩٢ ص
(٥٠)
رضايت به روزى، عامل كاهش گرايش به اعتياد
٩٣ ص
(٥١)
و تنظيم معناى زندگى
٩٨ ص
(٥٢)
يك بىمعنايى، عامل نارضايتى
٩٨ ص
(٥٣)
دو ابعاد معنا
١٠٠ ص
(٥٤)
فقدان معنا
١٠٠ ص
(٥٥)
ناتمام بودن معنا
١٠١ ص
(٥٦)
معناى واقعى
١٠٥ ص
(٥٧)
ز تنظيم تكيهگاه
١٠٥ ص
(٥٨)
يك تكيهگاه غير خدايى
١٠٦ ص
(٥٩)
دو باور غلط تصور«بىپشتوانگى»
١٠٨ ص
(٦٠)
سه باور و انتخاب صحيح «خدا - تكيهگاهى»
١٠٩ ص
(٦١)
عوامل تقويت توكل
١١٤ ص
(٦٢)
خلاصه بحث
١١٨ ص
(٦٣)
فصل سوم بيتابى و اعتياد
١١٩ ص
(٦٤)
1 ناشكيبايى، عامل گرايش به اعتياد
١١٩ ص
(٦٥)
2 شكيبايى، عامل پيشگيرى از اعتياد
١٢٠ ص
(٦٦)
3 عوامل شكيبايى
١٢٢ ص
(٦٧)
الف تصحيح الگوى انتظار از دنيا
١٢٣ ص
(٦٨)
ب تصحيح الگوى مواجهه نخستين
١٢٤ ص
(٦٩)
ج تصحيح تفسير از بلا
١٢٦ ص
(٧٠)
يك تفسير بلاى اهل ايمان
١٢٨ ص
(٧١)
دو تفسير ثروت اهل عصيان
١٢٩ ص
(٧٢)
د تنظيم تصوير از آينده
١٣٢ ص
(٧٣)
ه تصحيح الگوى ارزيابى از حال
١٣٤ ص
(٧٤)
و تصحيح ارزيابى از ديگران
١٣٦ ص
(٧٥)
فصل چهارم ناسپاسى و اعتياد
١٣٧ ص
(٧٦)
1 احساس محروميت، عامل گرايش به اعتياد
١٣٧ ص
(٧٧)
2 سپاسگزارى، به مثابه روش پيشگيرى
١٣٨ ص
(٧٨)
الف ناسپاسى و افزايش احساس محروميت
١٤١ ص
(٧٩)
ب داشتهشناسى، راهبرد شكرگزارى
١٤٣ ص
(٨٠)
يك اصلاح تفسير از فقر و غنا
١٤٥ ص
(٨١)
دو اصلاح فهرست داشتهها
١٤٦ ص
(٨٢)
سه توجه به داشتههاى ناپيدا
١٤٨ ص
(٨٣)
چهار مديريت مقايسهها
١٥٠ ص
(٨٤)
پنج تنظيم آرزوها
١٥٣ ص
(٨٥)
خلاصه بحث
١٥٤ ص
(٨٦)
فصل پنجم نشاطجويى و اعتياد
١٥٧ ص
(٨٧)
1 نشاطجويى، عامل گرايش به اعتياد
١٥٧ ص
(٨٨)
2 نشاط مثبت، عامل پيشگيرى
١٥٩ ص
(٨٩)
الف هيجانات حسى و مادى
١٦١ ص
(٩٠)
جمعبندى
١٦٧ ص
(٩١)
ب لذت و هيجانات معنوى
١٦٨ ص
(٩٢)
يك انس با خدا
١٦٩ ص
(٩٣)
دو ياد خدا(ذكر)
١٧٠ ص
(٩٤)
سه ايمان و باور صادق به خدا
١٧١ ص
(٩٥)
چهار دعا و مناجات با خدا
١٧٢ ص
(٩٦)
پنج خواندن قرآن
١٧٣ ص
(٩٧)
شش نماز
١٧٤ ص
(٩٨)
ج شروط شادى و هيجان
١٧٥ ص
(٩٩)
فصل ششم زيادهخواهى و اعتياد
١٨١ ص
(١٠٠)
1 زياده خواهى، عامل گرايش به اعتياد
١٨١ ص
(١٠١)
2 الگوى اسلامى روزى
١٨١ ص
(١٠٢)
الف تأمين كردن روزى
١٨١ ص
(١٠٣)
ب بازشناسى روزى مؤثر
١٨٥ ص
(١٠٤)
ج اطمينان به روزى
١٨٨ ص
(١٠٥)
د اصلاح منبع استغنا
١٩١ ص
(١٠٦)
ه تنظيم احساس نسبت به درآمد
١٩٣ ص
(١٠٧)
فصل هفتم ناخويشتندارى و اعتياد
٢٠١ ص
(١٠٨)
1 خويشتندارى در تحقيقات اعتياد
٢٠١ ص
(١٠٩)
2 تقويت خويشتندارى، عامل پيشگيرى از اعتياد
٢٠٥ ص
(١١٠)
الف عقل، عامل محورى خويشتندارى
٢٠٦ ص
(١١١)
ب فرآيند خويشتندارى
٢٠٩ ص
(١١٢)
ج اصول عملى تقوا
٢١١ ص
(١١٣)
يك پيامدشناسى
٢١١ ص
(١١٤)
يك/ 1 راههاى پيامدشناسى
٢١١ ص
(١١٥)
حزم(دورانديشى)
٢١٤ ص
(١١٦)
يك/ 2 مكانيزمهاى تأثير پيامدشناسى
٢١٦ ص
(١١٧)
رجا
٢١٧ ص
(١١٨)
آسيبشناسى بيم و اميد
٢١٨ ص
(١١٩)
دو حيا
٢١٩ ص
(١٢٠)
سه محبت
٢٢٠ ص
(١٢١)
سه/ 1 روش برانگيختن محبت
٢٢٤ ص
(١٢٢)
چهار احترام به خود
٢٢٦ ص
(١٢٣)
چهار/ 1 كرامت انسان
٢٣٠ ص
(١٢٤)
چهار/ 2 آثار توجه به كرامت نفس
٢٣٣ ص
(١٢٥)
عدم دلبستگى به دنيا
٢٣٣ ص
(١٢٦)
خويشتندارى
٢٣٥ ص
(١٢٧)
فهرست منابع
٢٣٧ ص
(١٢٨)
يادداشتها
٢٤٥ ص
 
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص

درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٤٣ - يك روش تنظيم رغبت(زهد)

همچنين امام على (ع) و امام صادق (ع) نيز معتقدند كه كسى كه همه همّ و غمش دنيا باشد، هنگام جدا شدن از آن به شدّت دچار حسرت مى‌گردد.[١] بنا بر اين، يكى از عوامل گرايش به اعتياد را بايد در دلبستگى و رغبت شديد به دنيا دانست.

بر همين اساس، از عوامل مهم در پيشگيرى از اعتياد، بى‌رغبتى به دنيا و رغبت به آخرت است. اگر رشته دل‌بستگى به دنيا قطع گردد، انسان نه در خوشايند زندگى بدمستى مى‌كند و نه در ناخوشايند آن بى‌تاب مى‌گردد[٢] و بدين سان، زمينه گرايش به اعتياد كاهش مى‌يابد. اين همان چيزى است كه در ادبيات دين، با عنوان «زهد» از آن ياد مى‌شود. زهد به معناى «بى‌رغبتى» است،[٣] نه ترك دنيا؛ لذا در روايات تأكيد شده كه زهد به معناى حرام كردن حلال دنيا و ترك مال‌[٤] و پوشيدن لباس‌هاى خشن و خوردن غذاهاى خشك‌[٥] نيست. زهد، به معناى دل‌بسته نبودن است. همين معنا در روايات هم‌


[١].

مَن كانَتِ الدُّنيا هِمَّتَهُ، اشتَدَّت حَسرَتُهُ عِندَ فِراقِها. ( كتاب من لايحضره الفقيه، ج ٤، ص ٣٨٢، ح ٥٨٣٣؛ معانى الأخبار، ص ١٩٨، ح ٤؛ الأمالى، طوسى، ص ٤٣٥، ح ٩٧٤. نيز، ر. ك: الكافى، ج ٢، ص ٣٢٠، ح ١٦؛ عدّه الداعى، ص ١٠٥؛ مشكاه‌الأنوار، ص ٤٧٣، ح ١٥٨٢).

[٢]. ر. ك: مبانى و عوامل شادكامى در اسلام با رويكرد روان‌شناسى مثبت گرا، ص ٢٢٢.

[٣]. كلمه« زهد» در اصل به معناى« اندك بودن» و« كم ارزش بودن» چيزى است و از آن جا كه اين معنا غالباً ملازم با بى‌رغبتى به آن چيز است، اين كلمه در بى‌رغبتى نيز به كار مى‌رود. ابن فارس در تبيين معناى« زهد» مى‌گويد: الزاء والهاء والدال أصل يدلّ علي قلّة الشي‌ء، والزّهيد: الشي‌ء القليل، وهو مُزهدٌ: قليل المال،

وقال رسول الله( ص):« أفضل الناس مؤمن مُزهد»، هو المقلّ؛ مادّه زاء و هاء و دال( زهد)، بر اندك بودن چيزى دلالت مى‌كند.« زَهيد»، يعنى چيز اندك و« مُزهد» يعنى داراى مال اندك. پيامبر خدا فرمود:« برترينِ مردم، مؤمنِ مُزهد است» يعنى آن كه داريى اندك دارد. جوهرى،« زهد» را چنين معنا كرده است: الزّهد خلاف الرّغبة ... والتَّزهيدُ في الشي‌ء وعن الشي‌ء: خلاف الترغيب فيه؛ زهد، خلاف رغبت است ... و التزهيد في الشي‌ء و عن الشي‌ء» يعنى در فلان چيز يا نسبت به آن، زهد( بى‌رغبتى) ورزيدن. راغب اصفهانى نيز در المفردات آورده است: الزهيد: الشي‌ء القليل والزّاهد في الشي‌ء الراغب عنه والراضي منه بالزّهيد أي القليل؛ زهيد: چيز اندك،« الزاهد في الشي‌ء» يعنى بى‌اعتنا به آن چيز و رضايت دادن به اندك از آن( ر. ك: دنيا و آخرت از نگاه قرآن و حديث، ج ٢، ص ٢٥ به بعد)

[٤]. پيامبر خدا( ص):

لَيسَ الزُّهدُ فِي الدُّنيا تَحريمَ الحَلالِ، ولا إضاعَةَ المالِ، ولكِنَّ الزُّهدَ فِي الدُّنيا الرِّضا بِالقَضاءِ، وَالصَّبرُ عَلَي المَصائِبِ، وَاليأسُ عَنِ النّاسِ. عنه( ص): الزَّهادَةُ فِي الدُّنيا لَيسَت بِتَحريمِ الحَلالِ، ولا إضاعَةِ المالِ، ولكِنَّ الزَّهادَةَ فِي الدُّنيا ألّا تَكونَ بِما في يدَيكَ أوثَقَ مِمّا في يدَي اللهِ، و أن تَكونَ في ثَوابِ المُصيبَةِ إذا أنتَ اصِبتَ بِها أرغَبَ فيها لو أنَّها ابقِيت لَكَ‌ ( همان، ص ٦٢ ح ٨٥٠ ٨٤٩).

[٥]. پيامبر( ص):

لَيسَ الزُّهدُ فِي الدُّنيا لُبسَ الخَشِنِ وأكلَ الجَشِبِ، ولكِنَّ الزُّهدَ فِي الدُّنيا قَصرُ الأَمَلِ‌ ( همان، ح ٨٥١).