درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٢١٤ - حزم(دورانديشى)
نقطه مقابل عبرت، پافشارى بر گذشته و خواستههاى باطنى، بدون تأثيرپذيرى از حوادث و اتّفاقات است. تحليلهاى جديد براى فردى كه عارى از عبرت است، همان راههاى ماندگارى بيشتر بر آنچه بوده، است. در نتيجه اسلام، بىتفاوت بودن در وقايع روزمره را سرزنش كرده و افراد را به درك مجدّد و برداشتهاى مثبت بيشتر از حوادث دعوت مىكند؛ برداشتهاى جديدى كه به طور قهرى به كنترل آنچه قبلًا مجاز بوده است، منجر مىشود. از اين رو، براى پيشگيرى از اعتياد مىتوان از سرگذشت افراد معتاد استفاده نمود و با به تصوير كشيدن سرگذشت ديگر معتادان، توان بازدارى را در افراد مستعد، افزايش داد. البتّه اين آگاهى مىتواند پيش از پيدايش زمينهها، بويژه در زمان نوجوانى و يا با شرايطى، پيشتر از آن باشد. در اين صورت، هنگام مواجهه با وسوسه اعتياد، بايد آن اطّلاعات را فراخوانى كرد (مرحله يادآورى) تا «شناخت اعتياد» حاصل شود و در نتيجه بازدارى اتّفاق افتد. به نظر مىرسد افراد معتاد نسبت به سرگذشت ديگران بىتفاوت اند. در منابع اسلامى آمده كه ميان وجود عبرت و عبرتگرفتن، تفاوت وجود دارد. اميرمؤمنان (ع) مىفرمايد:
ما اكثر العبر و اقل الاعتبار!
چه بسيارند عبرتها و چه كم اند عبرتگيران!
عبرتگيرى، خود يك توانمندى است و افرادى كه از اين توانمندى برخوردار باشند و در جريان سرانجام شوم اعتياد قرار بگيرند، بىترديد از اعتياد دورى خواهند كرد. اين را مىتوان در تحقيقات تجربى آزمود. اگر چنين باشد، مىتوان افراد مستعدّ اعتياد را نيز شناسايى و پيشبينى كرد.
حزم (دورانديشى)
راهكار ديگر در پيامدشناسى، «حَزم» است. حزم به معناى دورانديشى و به تعبيرى، عاقبتانديشى است. آنچه موجب برانگيختن حزم در وجود انسان مىگردد، پيامدهاى مثبت يا منفى رفتار است. وقتى انسان از پيامد مثبت رفتارى آگاه شود، به انجام آن