درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٢٠٥ - ٢ تقويت خويشتندارى، عامل پيشگيرى از اعتياد
اجتماعى ايستادگى نخواهند داشت. در تحقيقِ ياد شده همچنين اثبات گرديده در صورتى كه افراد، محرّك ناخوشايندى از محيط دريافت كنند به طورى كه هيچ گونه امكان تغيير و تأثيرگذارى بر آن نداشته باشند، دچار نوعى «درماندگى آموختهشده»[١] خواهند شد؛ همان ضعفى كه از ويژگىهاى شخصيتى معتادان است. تفسير اين يافته، اين است كه افراد مستعدّ اعتياد كسانى هستند كه سابقه و تاريخچه بلندى از رويارويى با موقعيتهاى كنترلناپذيرِ ناخوشايند را داشتهاند؛ موقعيتهايى كه به معتاد آموختهاند تا خود را در جريانهاى پيرامونش بىاثر بداند و در اداره كردن سير حوادث، ناكام بيابد، مانند: شرايطى كه درس خواندن به افزايش نمره نينجامد، گوش دادن به حرف پدر و مادر موجب افزايش محبّت و توجّه نشود، سخت كار كردن موجب افزايش پول يا تشويق كارفرما نشود و ....
همچنين در پژوهشى (گير[٢] و همكارانش ١٩٧٠) نشان داده شده كه دانشجويان با اين باور غلط كه توانايى كنترل يك شوك الكتريكى دردناك را دارند، راحتتر و با واكنش روانى كمتر، آن را تحمّل كردهاند. در يك بررسى، تورك[٣]) ١٩٧٥) توانست با آموزش بيمارانش با راهبردهاى متفاوت و مديريت درد، تا دو برابر مدّت افرادى كه تعليم نديده بودند، تحمّل درد را افزايش دهد.[٤]
٢. تقويت خويشتندارى، عامل پيشگيرى از اعتياد
مفهوم عامّ «خويشتندارى» در اسلام مانند ساير اديان، در فضاى وسيعى از دستورات دينى با قيد كلّى «نبايدها» و يا قيد خاصّ «نبايدهاى اخلاقى»، قابل طرح است. «گناه اول» از اصطلاحات ويژه ادبيات دينى برگرفته شده و مفهوم آسيبپذيرى نوع بشر در برابر تمايلات درونى يا بيرونى اوست. ساير دستورات دينى در ابعاد فردى و اجتماعى، همواره شاهد نهى و كنترل انسان مؤمن و دستور به خويشتندارى قلبى يا رفتارى در زمينههايى
[١].Learned helples sness .
[٢].Geer
[٣].Turk
[٤]. همان، ص ٤١.