نخستين بُعد، بُعد مادى انسان است. اين بُعد، خود داراى اجزاى متعدّدى است كه بايد هيجان خاص خود را تجربه كنند تا هيجان كامل بُعد مادى و حسّى انسان تأمين گردد. امام صادق (ع) در بيان مصاديق نشاط مى‌فرمايد: «نشاط در ده چيز است: پياده‌روى، سواركارى، فرورفتن در آب، نگاه به سبزه، خوردن، آشاميدن، نگاه به زن زيباروى، آميزش، مسواك زدن و گفتگو با مردان».[١]

در نقل ديگرى از ايشان، شستن سر با خطمى نيز اضافه شده است.[٢] اين عوامل، برخى ابعاد مختلف انسان را پوشش داده‌اند.

به نظر مى‌رسد كه دو عنوان المشى (پياده‌روى) و الركوب (سواركارى) به مسئله تحرّك و جنب و جوش انسان مربوط مى‌شود. جسم و روان، رابطه‌اى تنگاتنگ با يكديگر دارند. بى‌تحرّكى و سستى بدن موجب خمودگى و كسالت روحى و روانى مى‌گردد. اين امر بويژه در عصر كنونى، بسيار به چشم مى‌خورد. سبك زندگى كنونى، بشر را به موجودى ايستا و بى‌تحرّك تبديل كرده است. در اين ميان، پياده‌روى، موجب تحرّك بدن مى‌گردد و خمودگى و سستى را از بين مى‌برد. سواركارى نيز موجب تحرّك بدنى و از بين رفتن خمودگى مى‌گردد. همچنين سواركارى موجب هيجان بيشتر مى‌شود و از اين جهت، لذّت‌بخش نيز مى‌گردد كه در اين صورت مى‌تواند از دو جهت تأثيرگذار باشد: يكى تحرّك و ديگرى هيجان. امام على (ع) در ضمن روايتى، از سوارى و سواركارى به عنوان عامل ايجاد انبساط خاطر و نشاط ياد مى‌كند.[٣]

پوست بدن و حسّ لامسه، بُعد ديگرى از انسان است كه لذّت مربوط به خود را مى‌طلبد و مى‌تواند موجب نشاط گردد. عنوان «الارتماس في الماء (فرورفتن در آب)»،

[١].

النُشرَةُ في عَشَرَةِ أشياءَ: المَشيِ، وَالرُّكوبِ، وَالارتِماسِ فِي الماءِ، وَالنَّظَرِ إلَى الخُضرَةِ، وَالأَكلِ وَالشُّربِ، وَالنَّظَرِ إلَى المَرأَةِ الحَسناءِ، وَالجِماعِ، وَالسِّواكِ، ومُحادَثَةِ الرِّجالِ‌ ( الخصال، ص ٤٤٣، ح ٣٧؛ بحار الأنوار، ج ٧٣، ص ٣٢٢، ح ٢).

[٢].

النُّشْرَةُ فِي عَشَرَةِ أَشْيَاءَ ... وَ السِّوَاكِ وَ غَسْلِ الرَّأْسِ بِالْخِطْمِيِّ فِى الحَمّامِ وَ غَيْرِه‌ ( المحاسن، ج ١، ص ٧٨، ح ٤٠؛ الخصال، ص ٤٤٣، ح ٣٨).

[٣].

الرُّكُوبُ نُشْرَةٌ؛ سواركارى نشاطآور است.»( نهج البلاغه، حكمت ٤٠٠).