رويكرد، مسئله كلان پيشگيرى از اعتياد، به مسئله‌هاى كوچك‌ترِ پيشگيرى از فلان عامل خاص تقسيم مى‌شود. بر همين اساس، در مرحله نخست، با استفاده از كارشناسان خبره حوزه اعتياد و همچنين منابع علمى موجود در اين زمينه، عوامل گرايش به اعتياد، شناسايى شدند. سپس با مراجعه به متون دينى، راه‌كارهاى اسلامى پيشگيرى از آن، شناسايى و تبيين شدند.

سبب‌شناسى گرايش به اعتياد

بررسى نظريه‌هاى اعتياد نشان داد كه علل گرايش به اعتياد، بيشتر حول چند محور قرار مى‌گيرند كه عبارت‌اند از: لذّت‌جويى، نارضايتى، نابردبارى، ناسپاسى، زياده‌خواهى، و ناخويشتندارى. يكى از عوامل گرايش به اعتياد، لذّت‌جويى است كه فرد را به سمت هر نوع لذّت مى‌كشانَد و از هر نوع رنج فرارى مى‌دهد. عامل ديگر، نارضايتى است. افراد ناراضى از زندگى، ممكن است براى مهار آن، به سمت اعتياد روى آورند. عامل ديگر، نابردبارى است كه در رويارويى با سختى‌ها پيش مى‌آيد. افراد ناتوان در مقابله با سختى‌ها، براى كاهش فشار آن، ممكن است به موادى كه اثرات تخديرى دارند، روى آورند. عامل ديگر، ناسپاسى است. بر اساس اين عامل، افرادى كه نكات مثبت و خوشايند زندگى را نمى‌بينند و ناسپاسى مى‌كنند، دچار احساس محروميت مى‌شوند و احساس محروميت زمينه‌ساز گرايش به اعتياد است. لذا بيش از ديگران، زمينه گرايش به اعتياد را دارند. عامل ديگر، زياده‌خواهى است. افراد زياده‌خواه كه به هيچ چيز قانع نيستند، همواره خود را با انبوهى از خواسته‌هاى برآورده نشده، رو به رو مى‌بينند كه فشار زيادى را بر آنان وارد مى‌سازد و همين امر، زمينه گرايش به اعتياد را فراهم مى‌آورد. عامل ديگر، ناخويشتندارى است. اعتياد، يك وسوسه فريبنده است كه كشش زيادى از درون را به وجود مى‌آورد. از اين رو، ضعف خويشتندارى، موجب شكستن مقاومت در برابر وسوسه مصرف مواد مى‌شود و گرايش به اعتياد را ايجاد مى‌كند.

همان گونه كه مشهود است، هر كدام از اين عوامل، با يكى از سرفصل‌هاى مهم‌