درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ١٥٩ - ٢ نشاط مثبت، عامل پيشگيرى
٢. نشاط مثبت، عامل پيشگيرى
بر اساس ديدگاه توحيدى، زندگى انسان مؤمن و هر چه به سمت توحيد حركت كند، داراى ويژگىهاى مثبت و ارزندهاى است. از جمله اين ويژگىها داشتن روحيه نشاط و شادابى در مؤمن است. بر اساس روايات اسلامى، انسان مؤمن، همواره متبسّم، خوشرو، بانشاط و شاداب است. فرد مؤمن، داراى رضامندى كامل از سرنوشت و زندگى است. نشاط و شادى يك نياز ذاتى در بشر است و تجربه نشان مىدهد كه آدمى همواره دوستدار نشاط بوده و از كسالت و اندوه و بىحالى، فرارى است. در ديدگاه اسلامى، انسان مؤمن همواره احساس نشاط دارد و نسبت به زندگى و سرنوشت خود نيز شادكامى را تجربه مىكند.
نشاط، يكى از مؤلّفههاى اساسى در عقل است كه در برابر «كسل» قرار دارد. در حديث معروف جنود عقل و جهل، از نشاط، به عنوان يكى از جنود عقل و از كسل، به عنوان يكى از جنود جهل ياد شده است: «النشاط وضده الكسل».[١] در باره معنا و عوامل نشاط در ادامه سخن خواهيم گفت. آنچه در اينجا مهم است، جايگاه و اهميت نشاط است. عقل، در اخلاق اسلامى جايگاه نخست را دارد و مىتوان آن را مادر اخلاق دانست كه همه فضايل به آن برمىگردد. اين كه نشاط از جنود عقل است، نشان دهنده جايگاه بلند آن از نظر اسلام است. همچنين اميرمؤمنان (ع) در مطالبى كه به همام تعليم دادند، از «بعيداً كسله، دائماً نشاطه» به عنوان صفات مؤمنان ياد كردند.[٢] اين، نشاندهنده جايگاه اين ويژگى در ايمان است.
از بررسى برخى منابع اسلامى به دست مىآيد كه هيجانات مثبت، موجب «انبساط» و «نشاط»، و هيجانات منفى، موجب «انقباض» مىگردند. بر اساس اين منابع، لذّتها و شادىها نفس انسان را «بسط» مىدهند و «نشاط» به وجود مىآورند. امام على (ع) در اين باره مىفرمايد:
[١]. الكافى، ج ١، ص ٢٣.
[٢]. همان، ج ٢، ص ٢٣٠؛ تحف العقول، ص ١٦١.