بردبارى، جاى آنها را مى‌گيرند و بدين سان، گرايش به اعتياد نيز وجهى نخواهد داشت. البته اين كه چرا بلا، معيار خوارى و ثروت، معيار كرامت نيست، موضوعى است كه در دو بحث بعدى به آن مى‌پردازيم.

يك. تفسير بلاى اهل ايمان‌

از مسائل مربوط به بلاها، فلسفه و معناى آنهاست. يكى از عوامل افزايش فشار روانى، احساس بى‌معنا بودن حوادث است. اگر حادثه‌هاى ناخوشايند زندگى، بى‌معنا و بى‌حاصلْ ارزيابى شوند، قابل تحمّل نخواهند بود. كسانى كه در سختى‌ها و بلاها بى‌تاب مى‌شوند، نه تنها موقعيت ناخوشايند را بى‌معنا مى‌دانند، بلكه از آن، ارزيابى منفى نيز دارند. معمولًا چنين افرادى، سختى‌هاى زندگى را ناعادلانه، بى‌دليل، رنج بى‌حاصل، مزاحم و بخصوص اهانت‌آميز، ارزيابى مى‌كنند. بديهى است با چنين تصوّرى، فشار روانى، افزايش پيدا مى‌كند و درجه صبر و رضامندى، كاهش مى‌يابد. اين در حالى است كه ناخوشايندى، ظاهرى تلخ، امّا باطنى شيرين دارد. اگر به ظاهر آن نگاه شود، نبايد رضايت‌آور باشد؛ امّا نگاه به باطن آن، مايه بردبارى و رضايت است. همه امور ناخوشايند، اهداف و فلسفه‌اى دارند كه براى انسان مؤمن، مايه خير و صلاح است و از آن به عنوان «معنا» نيز ياد مى‌شود. اگر معناى واقعى امور ناخوشايند درك شود، تلخى ظاهر آن از بين مى‌رود و يا قابل تحمّل مى‌گردد. از اين رو، توجّه به اين بُعد از امور ناخوشايند زندگى، موجب رضامندى مى‌شود و توان صبر انسان را افزايش مى‌دهد. به همين جهت، يكى از امورى كه در آيات و روايات اسلامى فراوان ديده مى‌شود، توجه‌دهى به آثار بلاها و مصيبت‌هاست.

پيامبر خدا (ص) در اين باره تصريح مى‌فرمايد:

مَن يُرِدِ اللهُ بِهِ خَيراً يُصِب مِنهُ؛[١]

خدا درباره هر كس اراده خير كند، او را گرفتار مى‌سازد.

بنا بر اين، بودن در ناخوشايندى به معناى محروميت و نابرخوردارى نيست. چنين تصوّرى، مايه نااميدى است. امام على (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

[١]. صحيح البخارى، ج ٥، ص ٢١٣٨، ح ٥٣٢١؛ مسند ابن حنبل، ج ٣، ص ٢٣، ح ٧٢٣٩.