پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٨٥ - ٤- وسيله پذيرش توبه آدم عليه السلام

همچنين علامّه قندوزى در ينابيع المودّه و بيهقى در دلائل النّبوّة، و بدخشى در مفتاح النّجاح، و عبداللَّه شافع در مناقب اين حديث را نقل كرده‌اند. [١]

گر چه بسيارى از كتب، اين سند اين حديث را به ابن عبّاس منتقى كرده‌اند ولى راوى آن منحصر به ابن عبّاس نيست، زيرا در الدّر المنثور از ديلمى در مسند الفردوس با سندى كه به على عليه السلام منتهى مى‌شود؛ همين معنى را نقل مى‌كند كه على عليه السلام مى‌فرمايد از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله درباره اين آيه سؤال كردم تا آنجا كه مى‌گويد:

«خداوند به آدم عليه السلام تعليم داد كه او را به حقّ محمّد و آل محمّد صلى الله عليه و آله بخواند تا توبه‌اش پذيرفته شود». [٢] اين معنى در منابع اهل بيت عليهم السلام و منابع اهل سنّت از امام صادق عليه السلام نيز نقل شده و روايات آن متعدّد و طرق آن متنوع است. [٣]

اين حديث را نبايد فضيلت ساده‌اى پنداشت و به سادگى از كنار آن گذشت كه آدم عليه السلام هنگامى كه مى‌خواهد از ترك اولاى خود توبه كند- و اين نخستين ترك اولايى بود كه واقع شده- از سوى خداوند مأمور مى‌شود كه خدا را به حقّ محمّد و آل محمّد صلى الله عليه و آله يا به حقّ محمد و على و فاطمه و حسن و حسين عليهم السلام بخواند، تا توبه او پذيرفته شود.

زيرا اين معنى درباره هيچ كس جز آنها وارد نشده است و مقامى است والا مخصوص آنها؛ و اين نشان عظمت فوق العاده خمسه طيّبه و پيامبر و اهل بيت او و امامان معصوم عليهم السلام است.

[١]. همان مدرك.

[٢]. الدّر المنثور، جلد ١، صفحه ٦٠ (با تلخيص).

[٣]. تفسير برهان، جلد ١، صفحه ٨٦- نور الثقلين، جلد ١، صفحه ٦٧ به بعد- بحارالانوار، جلد ٢٦، صفحه ٣١٩ به بعد.