پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٤ - ٢١- آيه منافقان

سيوطى نيز در تفسير الدّرالمنثور اين حديث را از ابن مردويه و ابن عساكر از ابوسعيد خدرى نقل كرده است. [١]

و در روايت ديگرى از ابن مسعود نقل مى‌كند كه مى‌گفت: «ماكُنّا نَعْرِفُ الْمُنافِقينَ عَلى عَهْدِ رَسُوْل اللَّهِ صلى الله عليه و آله الّا بِبُغْضِهِمْ عَلِىِّ بنَ ابيطالِبٍ عليه السلام»: «ما در زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله منافقان را تنها به وسيله بغض و عداوتشان با على بن ابيطالب عليه السلام مى‌شناختيم. [٢]

راويان اين حديث و كتاب‌هايى كه در آن نقل شده منحصر به آنچه در بالا آمد نيست، جابربن عبداللَّه انصارى و ابوذر غفارى نيز اين حديث را نقل كرده‌اند.

از جمله ابن عبدالبر در استيعاب اين حديث را از جابر نقل مى‌كند [٣]. و محب الدين طبرى در الرِّياضُ النَّضِرَةُ از ابوذر چنين نقل مى‌كند: «ما كُنّا نَعْرِفُ الْمُنافِقينَ عَلى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله الّا بِثلاثٍ: بَتَكْذيبِهِمُ اللَّهَ وَ رَسُوْلَهُ وَ التَّخلُّفِ عَنِ الصَّلاةِ وَ بُغْضِهِمْ عَلِىِّ ابْنَ ابيطالِبٍ عليه السلام»: «در زمان پيامبر صلى الله عليه و آله منافقان را تنها به سه چيز مى‌شناختيم:

تكذيب خدا و پيامبر صلى الله عليه و آله، و تخلف از نماز (جماعت) و بغض و عداوت نسبت به على بن ابيطالب عليه السلام. [٤]

در صحيح ترمذى كه از منابع دست اوّل اهل سنت است نيز اين حديث از دو طريق از ابوسيعد خدرى و ام سلمه نقل شده است. (حديث ام سلمه تفاوت منختصرى با حديث فوق دارد). [٥]

ابن عساكر نيز در تاريخ دمشق، همين مضمون يا شبيه آن را گاه از ابوسيعد خدرى و گاه از جابربن عبداللَّه و گاه از عبادة بن صامت و گاه از محبوب بن ابى الزناد نقل كرده است. [٦]

[١]. الدر المنثور، جلد ٦، صفحه ٦٦.

[٢]. الدر المنثور، جلد ٦، صفحه ٦٦.

[٣]. استيعاب، جلد ٢، صفحه ٤٦٤.

[٤]. الريضا النضرة، صفحه ٢١٤.

[٥]. صحيح ترمذى، جلد ٥، صفحه ٦٣٥ (حديث شماره ٣٧١٧).

[٦]. مختصر تاريخ دمشق، جلد ١٧، صفحه ٣٧٠ و ٣٧١، طبع دارالفكر (دمشق).