پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠١ - چگونگى دلالت آيه ولايت بر مساله خلافت

ضمير جمع به كار برد؛ و به تعبير ديگر اين ضمير جمع نشانه عظمت و بزرگى مقام والاى او است.

٢- ايراد ديگر اينكه على عليه السلام در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله مسلّماً مقام ولايت به معنى حاكميّت و رهبرى مسلمين نداشت، پس چگونه مى‌توان آيه را چنين معنى كرد؟

پاسخ‌ اين سؤال روشن است، در تعبيرات روزانه بسيار ديده‌ايم كه اسم يا عنوانى به افرادى اطلاق مى‌شود كه نامزد و انتخاب براى آن مقام شده‌اند هر چند هنوز رسماً وارد عمل نشده‌اند يا به تعبير ديگر بالقوّه داراى آن مقام‌اند نه بالفعل.

مثلًا كسى در حال حيات خود يك نفر را به عنوان وصىّ‌خود تعيين مى‌كند، و با اينكه هنوز در حيات است مى‌گوئيم فلان‌كس وصىّ او است يا قيّم اطفال او است.

اطلاق وصىّ و خليفه و جانشين به على عليه السلام در حال حيات پيامبر صلى الله عليه و آله نيز به همين صورت بوده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در حيات خود او را براى اين امر به اذن خدا انتخاب كرد و خلافت او را براى بعد از رحلتش تثبيت نمود.

در آيه ٥ سوره‌ «مريم» نيز همين معنى داده مى‌شود كه ذكريّا از خدا تقاضا مى‌كند و مى‌گويد: هَبْ لى مِنْ لَدُنْكَ وَليّاً: «تو از نزد خود جانشينى به من ببخش». خدا دعاى او را مستجاب كرد و يحيى را به او داد مسلّماً يحى در حيات زكريّا جانشين و ولى وارث او نبود، بلكه براى بعد از حيات او معين شده بود.

شبيه اين سخن در داستان يوم الانذار- روزى كه پيامبر صلى الله عليه و آله بستگان خود را دعوت كرد تا براى نخستين بار آنها را به اسلام دعوت كند- ديده مى‌شود؛ زيرا طبق نوشته مورّخان اسلامى اعم از اهل سنّت و شيعه، و محدّثان معروف هر دو گروه، پيامبر صلى الله عليه و آله آن روز اشاره به على عليه السلام كرد و فرمود:

«انَّ هذا اخى وَوَصيّى وَ خَليفَتى فيكُمْ فَاسْمِعُوا لَهُ وَاطيعُوه»: «اين برادر و وصىّ و