پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٠ - ٣- ارتباط اين آيه با قبل و بعد از آن چگونه است؟

كوتاه سخن اينكه درست است كه يكى از معانى ابطح، نقطه‌اى در مّكه است؛ ولى معنى و مفهوم و مصداق ابطح منحصر به آن نقطه نمى‌باشد.

٣- ارتباط اين آيه با قبل و بعد از آن چگونه است؟

بعضى از مفسران براى كناره‌گيرى از واقعيتى كه در اين آيه نهفته است به عذر ديگرى متوسّل شده و آن اينكه: سياق آيات قبل و بعد كه درباره اهل كتاب است و تناسبى با مسأله ولايت و خلافت و امامت ندارد؛ اين دوگانگى با بلاغت و فصاحت قرآن سازگار نيست. [١] ولى تمام كسانى كه با چگونگى جمع آورى آيات قرآن اشنا هستند مى‌دانند كه آيات قرآن تدريجاً و به مناسبت‌هاى مختلف نازل شده به همين دليل بسيار مى‌شود كه يك سوره درباره مسائل مختلفى سخن مى‌گويد. بخشى از آن درباره فلان غزوه است؛ بخشى ديگر درباره فلان حكم و تشريع اسلامى است؛ بخشى با منافقين سخن مى‌گويد؛ بخشى با مؤمنين. مثلًا اگر سوره‌ «نور» را مورد توجّه قرار دهيم مى‌بينيم بخش‌هاى مختلفى دارد كه هر كدام ناظر به مطلبى است؛ از توحيد و معاد گرفته تا اجراى حدّ زنا و داستان افْك و مسائل مربوط به منافقين و مسائل مربوط به حجاب و غير اينها- ساير سوره‌هاى طولانى قرآن نيز كم و بيش چنين است- هر چند در ميان مجموعه اجزاء سوره يك پيوند كلّى و عام وجود دارد.

دليل اين تنوّع محتواى سوره، همان است كه گفته شد: قرآن تدريجاً و بر حسب نيازها و ضرورت‌ها و در وقايع مختلف نازل شده است؛ و هرگز به شكل يك كتاب كلاسيك نيست كه موضوع واحدى را كه از پيش تعيين شده است دنبال كند.

بنابراين هيچ مانعى ندارد كه بخش هايى از سوره‌ «مائده» درباره اهل كتاب باشد و

[١]. تفسير المنار، جلد ٦، صفحه ٤٦٦.