پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٨ - علم امام

مايه غفلت و بى خبرى و گاه سبب تضعيف روحيه مسلمانان مى‌شد، قرآن مى‌فرمايد: «مسلمانان بايد در اين گونه مسائل مهم اجتماعى كه از آن آگاهى ندارند به پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله يا اولى الامر مراجعه كنند».

اولى الامر يعنى صاحبان فرمان، به يقين در اينجا به معنى فرماندهان جنگى نيست، چرا كه به دنبال آن مى‌گويد: آنهايى كه استنباط امور مى‌كنند- يعنى مسائل را از ريشه مورد بررسى قرار مى‌دهند- از اين گونه امور آگاه اند، و مردم نا آگاه بايد به آنها مراجعه كنند (توجه داشته باشيد يَسُتَنْبِطُونَهُ‌ از ماده‌ «نَبَط»- بر وزن‌ «فقط»- در اصل به معنى نخستين آبى است كه از چاه مى‌كشند و از ريشه‌هاى زمين خارج ميشود، و از همين رو به دست آوردن هر حقيقتى را از دلائل و شواهد مختلف استنباط مى‌گويند).

اين تعبير تنها درباره عالمان صادق است نه فرماندهان جنگى و نه امرا. به اين ترتيب مسلمانان را موظف مى‌كند كه در مسائل حساس و سرنوشت ساز به آگاهان و صاحبان امر مراجعه كنند.

در اينكه منظور از «اولى الامر» در ايجا چه كسانى هستند؟ باز در ميان مفسران گفتگو است، بعضى چنان چه گفته شد آن را به معنى اميران لشكر- مخصوصاً لشكريانى كه پيامبر در آن حضور نداشت- تفسير كرده‌اند و بعضى به معنى علماء و فقهاء، و بعضى به معنى خلفاى چهارگانه نخستين و بعضى به معنى اهل عقد و حل (سردمداران جامعه) و گروهى به معنى امامان معصوم عليهم السلام دانسته‌اند.

از ميان اين پنج تفسير، تفسير آخر از همه مناسبت‌تر به نظر مى‌رسد، زيرا در ذيل آيه دو ويژگى براى اولى الامر ذكر شده كه نمى‌تواند درباره غير معصوم صادق باشد.

نخست اينكه بطور قاطع مى‌گويد: «اگر مراجعه به اولوالامر كنند، آنان كه ازريشه‌