پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٤ - اسيران جنگى

كتب آسمانى و مانند آن.

ولى تأكيد و پافشارى بر جهات مشترك مفهومش اين نيست كه مسلمانان تسليم بدعت هاى آنها شوند و دست از آيين خود بردارند و شايد جمله‌ «وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ» اشاره لطيفى بر اين معنى باشد.

در حديث مبسوطى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم كه براى نشان دادن نمونه‌اى از «مجادله به احسن» فرمود: «به آخر سوره ياسين بنگريد، و ببينيد چگونه از راه‌هاى مختلف و با منطق شيرين در عين حال محكم و مستدل، به منكران معاد پاسخ مى‌گويد». [١] مضمون اين آيه، به شكل ديگرى در سوره نحل نيز آمده است، آنجا كه مى‌فرمايد: ادْعُ الى سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتى هِىَ احْسَنُ‌: «با حكمت (دانش و منطق) و اندرز نيكو، به سوى پروردگارت دعوت كن؛ و با آنها (مخالفان) به طريقى كه نيكوتر است، استدلال و مناظره نما». [٢] قابل توجّه اينكه آيه فوق نخستين دستورها از دستورات مهم دهگانه اخلاقى است كه در آن سوره در مورد برخورد صحيح با مخالفان آمده است.

در واقع جمله اوّل يعنى‌ «ادْعُ الى سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ» ناظر به استدلالات عقلى است، در برابر انديشمندانى كه اهل استدلال و انديشه‌اند.

و تعبير «وَالْمَواعِظَةِ الْحَسَنَةِ»، اشاره به بحثهاى عاطفى است براى كسانى كه زياد اهل استدلال نيستند، بلكه در گرو مسائل عاطفى قرار دارند، مخصوصاً توصيف‌ «موعظه» به‌ «حسنه بودن» اشاره به اين است كه خالى از هر گونه خشونت و برترى جويى و تحقير طرف مقابل، و تحريك حسّى لجاجت و مانند آن باشد، بديهى است چنين موعظه‌اى است كه در دل ها اثر مى‌كند.

و «مجادله بالّتى هى احسن»، از آن كسانى است كه ذهن آنها قبلًا از مسائل نادرستى‌

[١]. اقتباس از تفسير نورالثقلين، جلد ٤، صفحه ١٦٣، ذيل آيه مورد بحث ..

[٢]. سوره نحل، آيه ١٢٥ ..