در روايات اسلامى مقام معلّم آنقدر والااست كه خدا و فرشتگان و همه موجودات- حتّى مورچه در لانه خود و ماهيان در درياها- بر كسى كه به مردم نيك تعليم كند درود مى‌فرستند؛ چنانكه در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده است: «انَّ اللَّهَ و مَلائِكَتَهُ حَتَّى الَّنمْلَةِ فى حُجْرِها وَ حَتّى الْحُوتِ فِى الْبَحْرِ يُصَلُّونَ عَلى مُعَلِّمِ النّاس الْخَيْرَ». [١]

همين مضمون در احاديث متعدد ديگرى نيز وارد شده است.

در حديث ديگرى از همان حضرت مى‌خوانيم: «الا اخْبِرُكُمْ بِاجْوَدِ الاجْوَدِ؟ اللَّهُ‌الاجْوَدُ الاجْوَدُ! وَ انَا اجْوَدُ وُلْدِ آدَمَ! وَ اجْوَدُكُمْ مِنْ بَعْدى رَجُل عَلِمَ عِلْماً فَنَشَرَ عِلْمَهُ يُبْعَثُ يَومَ الْقِيامَةِ امَّةًوَحْدَهِ!»:

«آيا به شما خبر دهم كه بخشنده‌ترين بخشنده‌ها كيست؟ بخشنده‌ترين بخشندها خدااست، و من بخشنده‌ترين فرزندان آدم هستم؛ و بعد از من از همه شما بخشنده‌تر كسى است كه علم و دانشى را فرا گيرد، و آن را نشر دهد و به ديگران بياموزد، چنين كسى روز قيامت به تنهايى به صورت امّتى برانگيخته خواهد شد»! [٢] تعبير به امّت به خوبى نشان مى‌دهد كه گسترش وجودى معلّمان به موازات گسترش تعليمات آنها در ميان جامعه بشرى صورت مى‌گيرد، و هر قدر شاگردان بيشترى را تعليم و تربيت كنند به همان نسبت شخصيّت معنوى و اجتماعى آنها گسترده‌تر مى‌شود و گاه به اندازه يك امّت مى‌گردد.

اهميّت نشر علم و دانش و فرهنگ در اسلام تا آن حدّ است، كه در حديثى معروف مجلس علم را، باغى از باغ هاى بهشت شمرده است. [٣]

[١]. كنز العمال، حديث ٢٨٧٣٦ ..

[٢]. ميزان الحكمة، جلد ٦، صفحه ٤٧٤ ..

[٣]. اين حديث را با اين عبارت گر چه در منابع اسلامى نيافتيم، ولى در بعضى از احاديث آمده است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: «بادِرُوا الى رِياض الْجَنَّةِ قالُوا يا رَسُول اللَّهِ وَ ما رِياضُ الْجَنَّةِ؟ قالَ حَلِقُ الذِّكْر»:

«و به سوى باغهاى بهشت با سرعت حركت كنيد، عرض كردند:" اى سول خدا صلى الله عليه و آله باغهاى بهشت چيست؟" فرمود:" حلقه‌ها و جلسات ذكر است"»، مرحوم فيض در جلد اوّل وافى، بعد از ذكر اين حديث مى‌گويد: «منظور از حلقه ذكر در اينجا همان گونه كه از بعضى ديگر از احاديث اين باب استفاده مى‌شود، مجلس علم است» (وافى، جلد اوّل، صفحه ١٧٧).

اين حديث در كتاب صحيح ترمذى نيز با مختصر تفاوتى نقل شده است: «اذا مَرَرْتُمْ بِرياضِ الْجَنَّةِ فَارْتَعُوا قالِ وَ ما رِياضُ الْجَنَّةِ؟ قالَ حِلَقُ الذِّكْرِ». (صحيح ترمذى، جلد ٥، صفحه ٥٣٢، باب ٨٣، حديث ٣٥١٠) ..