احد شوند دو مأمور اطلاعاتى فرستاد كه كم و كيف لشكر قريش را از وسط راه براى او خبر بياورند، و نيز هنگامى كه وارد احد شدند و منزل گرفتند حباب بن منذر را مخفيانه به سراغ آنها فرستاد كه وارد لشكرگاه آنها شود و نگاه كند و جمعيّت آنها را تخمين بزند و از كم و كيف آنها خبر بياورد، و فرمود: «هنگامى كه براى من خبرى مى‌آورى آشكار در ميان مسلمانان بازگو مكن! مگر آنكه تعداد آنها را كم بينى»- ولى چون جمعيت دشمن زياد بود- او مخفيانه خبر را خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله عرض كرد. [١] از اين حديث به خوبى استفاده مى‌شود كه مأموران اطلاعاتى پيامبر صلى الله عليه و آله از زمانى كه دشمن حركت مى‌كرد تا به ميدان نبرد وارد مى‌شد، لشكر آنها را تحت نظر داشتند.

٥- نامه‌هاى نهج البلاغه به خوبى نشان مى‌دهد كه دستگاه اطلاعاتى على عليه السلام مسائل را در سراسر كشور اسلامى تحت نظر داشتند، از جمله در فرمان معروف مالك اشتر در مورد نظارت بازرسان مخفى بر چگونگى كار عمّال و كارگزاران دولت مى‌خوانيم: «وَابْعَثِ الْعُيُونَ مِنْ اهْلِ الصِّدْقِ وَالْوَفاءِ عَلَيْهِمْ فَانَّ تَعاهُدَكَ فِى السِّرِّ لِامُورِهِمْ حَدْوَةَ لَهُمْ عَلَى الاسْتِعْمالِ الامانَةِ وَالرِّفْقِ بِالرَّعِيَّةِ»: «مأموران مخفى را از ميان افراد راستگو وباوفا براى بررسى وضع كارگزاران حكومت مبعوث كن، و اعمال آنان را زير نظر بگير، زيرا بارسى مداوم و پنهانى سبب مى‌شود كه آنها به امانت دارى و مدارا كردن به زير دستان ترغيب شوند»!

البته اين يكى از بخش هاى كار مأموران اطلاعاتى است كه نسبت به داخل حكومت و كارگزاران دولت، كار اطلاعاتى انجام مى‌دهند.

٦- آن حضرت در نامه ديگرى كه فرماندار مكّه قُثم بن عباس برادر عبداللَّه بن عباس مى‌نويسد: «امّا بَعْدُ فَانَّ عَيْنى بِالْمَغْرِبِ‌ [٢] كَتَبَ الىَّ يُعْلِمُنى انَّهُ وُجِّهَ الَى الْمَوْسِمِ اناسٌ مِنْ اهْلِ‌ الشّامِ الْعُمىُّ الْقُلُوبِ الصُّمِّ الاسْماعِ الكُمْهِ الابْصارِ الَّذينَ يَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالباطلِ وَ يُطيعُونَ الْمَخْلْوقَ فى مَعْصيَتِهِ الْخالِقِ ... فَاقِمْ عَلى ما فى يَدَيْكَ قيامَ الحازِمِ الصَّليبِ»: «مأمور مخفى‌

[١]. مغازى واقدى، جلد ٢، صفحه ٢٠٦ و ٢٠٧ ..

[٢]. شام و پايتخت آن، دمشق كه در طرف غرب- يا شمال غربى- كوفه كه مركز حكومت على عليه السلام بود، قرار دارد ..