پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٠ - شرح و جمع بندى

مى‌كنند؛ در اين آيه دستور مؤكّد بر برقرار صلح در ميان آنها مى‌دهد، و اگر تمام راه ها بسته شد؛ و تنها طريق ممكن براى برقرار صلح جنگ با ظالمان باغى بود آن را واجب مى‌شمرد، و مى‌فرمايد:

«هر گاه دو گروه از مؤمنان با هم جنگ و نزاع كنند در ميان آنها صلح برقرار سازيد» وَانْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤمِنينَ اقْتَتَلُوا فَاصْلِحُوا بَيْنَهُما. [١]

سپس مى‌افزايد: «اگر يكى از آن دو به ديگرى تجاوز كند با گروه متجاوز پيكار كند تا به فرمان خدا بازگردد» فَانْ بَغَتْ احْداهُما عَلَى الاخْرى فَقاتِلُوا الَّتى تَبْغى حَتّى تَفى‌ءَ الى امْر اللَّهِ‌.

و در پايان به مسأله صلح باز مى‌گردد، و مى‌افزايد: «هر گاه (طايفه ظالم) بازگشت كند، در ميان آن دو بر طبق عدالت صلح برقرار سازيد؛ و عدالت پيشه كنيد كه خداوند عدالت پيشگان را دوست دارد» فَانْ فاءَتْ فَاصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ اقْسِطُوا انَّ اللَّهِ يُحِبُّ الْمُقْسِطينَ‌.

از صدر اين آيه به خوبى استفاده مى‌شود كه پايان درگيرى و برقرار ساختن صلح در داخل كشورهاى اسلامى نيز يك اصل اساسى است؛ كه حتّى جنگ را هم به عنوان آخرين راه چاره براى وصول به آن تجويز كرده است!

و از ذيل آن نيز به خوبى استفاده مى‌شود كه صلح بايد عادلانه باشد، نه ظالمانه و نه ذليلانه، چرا كه چنين صلح هايى هميشه متزلزل و ناپايدار است و در درون خود نطفه جنگ را مى‌پروراند.

نكته قابل ملاحظه اين است كه در اين آيه گاه تعبير به‌ «عدل» و گاه به‌ «قسط» شده، عدل به گفته راغب در مفردات لفظى است كه مفهوم مساوات را در بردارد، و قسط به معنى نصيب عادلانه است، منتهى هر گاه اين واژه به صورت ثلاثى مجرد بكار رود به معنى گرفتن‌

[١]. سوره حجرات، آيه ٩ ..