مى‌كرد فرماندهان سپاه را با لشكر طلب مى‌فرمود و اين گونه موعظه و ارشاد مى‌كرد: «برويد به نام خداوند متعال، و استعانت بجوييد به خداوند و براى او و آيين رسول خدا صلى الله عليه و آله جهاد كنيد، اى مردم مكر نكنيد واز غنائم جنگى سرقت روا مداريد و اعضاى دشمن را بعد از كشته شدن جدا ننماييد، پيران و اطفال و زنان را به قتل نرسانيد و عابدان و رهبانان را كه در غاره وبيغوله‌ها جاى دارند به قتل نرسانيد.

درختان را از بيخ نزنيد مگر اينكه ناچار باشيد، نخل ها را نسوزانيد و با آب غرق نكنيد، درختان ميوه را ريشه كن نسازيد، زراعت را آتش نزنيد كه خود بدان محتاج خواهيد بود، و حيوانات حلال گوشت را نابود نسازيد مگر به اندازه‌اى كه براى تغذيه لازم داريد. هرگز آب دشمن را با زهر آلوده نسازيد و حيله و نيرنگ به كار نبريد ...».

خود آن حضرت نيز هرگز با دشمنان غير از اين معامله نكرد، شبيخون بر دشمن نزد و جهاد با نفس را از هر چيزى بالاتر مى‌دانست. [١] دقّت در دستورات بالا كه بسيار حساب شده است؛ به خوبى نشان مى‌دهد كه اسلام هيچ يك از مسائل اخلاقى مربوط به جنگ را ناديده نگرفته و شخص پيامبر صلى الله عليه و آله، تمام آنها را عملًا در مورد دشمنان مراعات مى‌نمود، نه همچون كسانى كه در گفتار خود از حقوق بشر و رعايت اصول انسانى بسيار دم مى‌زنند، ولى در عمل هيچ خبرى نيست.

علاوه بر اين تأكيد بر اين نكته كه جهاد با نفس برترين جهاد است اشاره به اين معنى مى‌كند؛ كه مسلمان واقعى كسى است كه اصول انسانى را در ميدان جنگ رعايت كند.

از آنچه در بالا آمد اين نكته نيز به خوبى استفاده مى‌شود، كه اسلام توسّل به سلاح شيميايى و هر گونه سلاح كشتار جمعى را ممنوع مى‌شمرد، و حكومت اسلامى بايد از اين سلاح ها به طور كامل پرهيز كند.

در حديث ديگرى از على عليه السلام مى‌خوانيم: «فَاذَا كانَتْ الْهَزيمَةُ بِاذْنِ اللَّهِ فَلا تَقْتُلُوا مُدْبِراً وَلا

[١]. منتهى الآمال، جلد ١، صفحه ١٦، در باب فضائل اخلاق پيامبر صلى الله عليه و آله و علّامه مجلسى در بحارالانوار شبيه اين معنى را در جلد ٩٧، صفحه ٢٥ آورده است..