پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٥ - آداب جهاد

اسلحه نبريد.

سوّم در ميدان جنگ از حد تجاوز نكنيد و اصول اخلاقى را رعايت كنيد؛ بنابراين اگر دشمن اسلحه را بر زمين بگذارد و تسليم شود نبايد به او حمله كرد، و همچنين نسبت به كسانى كه قدرت بر جنگ ندارند مانند پيرمردان، كودكان و زنان نبايد مزاحمت شود، و نابود كردن باغ‌ها، مزارع و تخريب اماكن قابل استفاده و توسّل به سلاح هاى كشتار جمعى، همه از مصاديق تعدّى بر بيگناهان و انتخاب روش هاى غير انسانى است، كه از نظر اسلام ممنوع است.

در آيه ١٩٤ همين سوره (چند آيه بعد از آيه مورد بحث) باز بر اين معنى تأكيد كرده، مى‌گويد: فَمَنِ اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ وَاتَّقُواللَّهَ وَاعْلَمُوا انَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقينَ‌: «هر كس به شما تجاوز كند به مانند حمله وى بر او حمله كنيد و از (مخالفت فرمان) خدا بپرهيزيد، (و تعدّى و زياده روى ننماييد)؛ و بدانيد خدا با پرهيزكاران است».

اشاره به اينكه اگر يارى خداوند و پيرزوى را مى‌خواهيد، بايد از تعدّى و زياده روى حتّى در ميدان جنگ خوددارى كنيد.

همين معنى به شكل ديگرى در آيه ٢ سوره‌ «مائده» مورد تأكيد قرار گرفته و با صراحت مى‌گويد: وَلا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَئانُ قَوْمٍ انْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ انْ تَعْتَدُوا: «نبايد خصومت نسبت به جمعيّتى كه شما را از آمدن به مسجد الحرام (در جريان حديبيه) مانع شدند، وادار به تعدّى و تجاوز كند» و روح انتقام جويى كه از رفتار خشونت بار دشمن در صحنه حديبيه مايه مى‌گيرد بر شما غلبه كند.

در روايات اسلامى نيز تعبيرات مختلف و دستورات فراوانى در مورد رعايت اصول انسانى در ميدان جنگ و پس از پايان آن نسبت به دشمنان وارد شده كه عواطف انسانى و روح مسالمت جويى در آن به خوبى متجلّى است.

ارباب سير، در سيرت حضرت محمّد صلى الله عليه و آله نوشته‌اند كه هر گاه لشكرى را مأمور جنگ‌