پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٠ - ٧- تأثير مساجد معروف و زيارتگاه ها

پشتوانه بقاى خون شهيد نيز مركّب قلم دانشمندان است.

اصولًا تفاهم ميان انسانها و انتقال افكار، تنها از دو طريق است: «بيان و قلم»، با اين تفاوت كه بيان، ارتباط و پيوند ميان حاضران در يك زمان و مكان را شامل مى‌شود؛ ولى قلم پيوند ميان هر انسانى را با انسان هاى ديگر در تمام قرون و اعصار و تمام نسل هاى امروز و گذشته و آينده برقرار مى‌سازد. به همين دليل يكى از دانشمندان مى‌گويد: «بَيانُ اللِّسانِ تُدْرِسُهُ الاعْوامُ وَ ما تُثْبِتُهُ الاقْلامُ باقٍ عَلَى مَرِّ الايّامِ»: «بيان زبان، با گذشت سالها كهنه و فراموش مى‌شود، ولى آنچه را قلم ثبت مى‌كند همواره باقى و برقرار است.» و به همين دليل اين معنى در ميان دانشمندان معروف بوده است كه: «تراشيده‌هاى نوك قلم را زير دست و پا نريزد، چرا كه آن هم احترام دارد!»

قابل توجّه اينكه همان گونه كه بيان از ويژگى هاى انسان است قلم نيز از مختصّات او است، بلكه از بيان به مراتب پيچيده‌تر است؛ و بى‌جهت نيست كه تعليم قلم از سوى خداوند- خواه به معنى تعليم مستقيم به وسيله يكى از انبياء (آدم يا ادريس) باشد، يا از طريق غير مستقيم يعنى بخشيدن موهبت استعداد خواندن و نوشتن به نوع بشر- به عنوان يكى از بزرگ ترين نعمت ها شمرده شده، و در آيات آغازين وحى، بر آن تكيه گرديده است؛ و بعد از بيان عظمت خداوند به اين نعمت اشاره شده است.

در سوّمين آيه كه يكى از طولانى‌ترين آيات قرآن مجيد است و ناظر به تنظيم اسناد داد و ستد در ميان مردم است، توجّه خاصّى به مسأله قلم مى‌شود، پس مى‌فرمايد:

«نويسنده‌اى از روى عدالت (اسناد وام را) بنويسد»: لْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كاتِب بِالْعَدْلِ‌. [١]

سپس مى‌افزايد: «كسى كه قدرت بر نويسندگى دارد نبايد از نوشتن خوددارى كند همانگونه كه خدا به او تعليم داده است» وَلا يَأبَ كاتِب انْ يَكْتُبَ كَما عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُب‌. [٢]

در اينجا باز مسأله قدرت بر نوشتن را به عنوان يك موهبت الهى مى‌شمرد و به كسانى‌

[١]. سوره بقره، آيه ٢٨٢ ..

[٢]. سوره بقره، آيه ٢٨٢ ..