پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٢ - ٧- آثار فرهنگى كنگره عظيم حجّ

قرآن مجيد در يك جمله كوتاه درباره فلسفه‌هاى حج مى‌فرمايد: لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ‌: «مردم به اين سرزمين مقدّس براى اين مى‌آيند كه منافع خويش را (در اين برنامه حيات بخش) با چشم خود ببيند»! [١] مفسّران درتفسير كلمه‌ «منافع» در اينجا سخن بسيار گفته‌اند؛ ولى روشن است كه هيچ گونه محدوديّتى در مفهوم اين لفظ نيست؛ و تمام منافع و بركات معنوى و نتايج مادى و فلسفه‌هاى سياسى و فرهنگى و اجتماعى را شامل مى‌شود.

ربيع بن خيثم از امام صادق عليه السلام تفسير اين كلمه را خواست، امام در پاسخ فرمود:

«منافع دنيا و آخرت را، هر دو شامل مى‌شود». [٢] در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام در پاسخ هشام بن حكم از فلسفه حجّ مى‌خوانيم؛ كه امام به چند بعد مهم در آن اشاره فرموده است: نخست آشنايى مسلمين تمام جهان با يكديگر، سپس به منافع اقتصادى آن، و ايجاد بسيارى از مشاغل در شعاع حجّ، و سرانجام به اثرات فرهنگى آن اشاره كرده، و مى‌فرمايد: «وَلِتُعْرَفُ آثارُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله وَ تُعْرَفُ اخْبارُهُ وَ يُذْكَرُ وَلا يُنْسى»: «و نيز هدف اين بوده، كه آثار پيامبر صلى الله عليه و آله و اخبار او شناخته شود- و علوم و دانش هاى اسلامى از نسلى به نسل ديگر منتقل گردد- و به دست فراموشى سپرده نشود». [٣] به هر حال اگر كسى در جزئيّات مراسم حج دقيق شود، و مخصوصاً از نزديك اين مراسم را مشاهده كند، به اهميّت بعد فرهنگى و آموزشى آن، كه به راستى كم نظير و بى نظير است، آشنا مى‌شود.

آرى حج مى‌تواند همه ساله مبدّل به يك كنگره عيظم فرهنگى گردد، و انديشمندان جهان اسلام در ايّامى كه در مكّه هستند، گرد هم آيند و علاوه بر آثار خاص معنوى حجّ‌

[١]. سوره حج، آيه ٢٨ ..

[٢]. تفسير نور الثقلين، جلد ٣، صفحه ٤٨٨ ..

[٣]. وسائل الشيعة، جلد ٨، صفحه ٩، حديث ١٨ ..