پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٠ - ١- آموزش و پرورش در اسلام

در داستان خضر و موسى كه در سوره‌ «كهف» به آن اشاره شد، مى‌خوانيم كه اين پيامبر بزرگ (موسى) براى فراگيرى بعضى از علوم راه طولانى و پر رنج و مشقّتى را پيمود، تا نزد آن مرد الهى (خضر) رسيد و بخشى از علوم را از او فرا گرفت.

در ششمين آيه به تعبير مهم ديگر درباره فراگيرى علم و دانش برخورد مى‌كنيم؛ مى‌فرمايد: «خدا دانش را به هر كس بخواهد مى‌دهد و آن كس كه دانش به او داده شده، خير كثير به او داده شده است، و تنها خردمندان (اين حقايق را) درك مى‌كنند» يُؤتِى الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اوتِىَ خَيْراً كَثيراً وَ ما يَذَّكَّرُ الّا اولُوا الالْبابِ‌. [١]

بديهى است منظور از تعبير «مَن يَشاءُ» (آن كسى را كه خدا بخواهد) اين نيست كه خداوند، حكمت و دانش را بى‌جهت و بدون مقدمّه به اين و آن مى‌دهد بلكه همان گونه كه مى‌دانيم‌ «مشيّت» و اراده خداوند همواره آميخته با «حكمت» اواست؛ يعنى آن را به هر كسى كه شايسته باشد مى‌بخشد و اين شايستگى يا بر اثر تلاش و كوشش هر چه بيشتر و تحمّل و مشقّت تحصيل علم، يا خودسازى و تقوا كه سرچشمه روشن بينى و فرقان الهى است حاصل مى‌گردد.

جالب اين كه در اين آيه از علم و دانش تعبير به‌ «خير كثير» شده، تعبير جامعى كه همه نيكى ها و خوبى‌ها؛ (خير دنيا و آخرت و خير مادّى و معنوى و خير در همه جهات) را در بر مى‌گيرد.

مفسّر عاليقدر مرحوم علّامه طباطبايى در اينجا نكته‌اى دارد، كه مى‌فرمايد: «جمله" وَ مَنْ يُؤتَ الْحِكْمَةَ" به صورت فعل مجهول آمده، در حالى كه در جمله قبل فعل معلوم به كار رفته است (و فرموده:" خداوند علم و دانش را به هر كس بخواهد مى‌دهد") تا روشن سازد

[١]. سوره بقره، آيه ٢٦٩ ..