اصولى و نقش عملى آن در فقه و استنباط حكم از ادله تفصيلى، به روشنى تشريح گرديد. روشن شد كه علم اصول، علم به ادله مشترك فقه است كه اختصاص به ابواب خاصى ندارد، چه دليليت اين ادله، لفظى و چه شرعى يا عقلى باشد. از اين رو، علم اصول به منزله منطق فقه است كه طبيعت مخصوص به خود دارد و روش آن در موضوع و غايت و شيوه بحث و استدلال، متمايز از روش ساير علوم است، و برخلاف آنچه در گذشته توهّم مى‌شد، علم اصول، مجموعه‌اى از مسايل پراكنده و برگرفته از اين علم و آن علم نيست.

ثالثاً: مسايل علم اصول به صورتى فنى و فراگير تقسيم بندى شد و اين تقسيم تا به امروز نيز غالب است، بدين ترتيب:

نخست، مباحث الفاظ: دراين مبحث، از دلالات الفاظ و اقسام آنها و بعضى از مواد يا هيأت هاى كلى كه در خطاب هاى شرعى وجود دارد و فقيه به تعريف مدلول آنها نياز دارد، بحث مى‌شود، مانند امر و نهى و ادوات مفهوم و عموم و خصوص و اطلاق و تقييد و امثال آنها.

دوم، مباحث استلزامات عقلى: دراين بخش، از روابط تلازم و يا تمانع ميان احكام بحث مى‌شود، مانند: ملازمه بين وجوب شيئى و وجوب مقدمه آن يا حرمت ضد آن، امتناع اجتماع امر و نهى، امر به ضدين، اقتضاى حرمت عبادت يا معامله‌اى نسبت به فساد آن و امورى از اين قبيل.

تنقيح اين روابط و تعريف آنها در عمليات استنباط بسيار مؤثر است. با اين كار، دلالت هاى التزامى خطابات شرعى مشخص مى‌شود، همچنين، ميزان تنافى و تعارض ميان اين دلالت ها روشن مى‌گردد. نتايج فقهى مهمى براين گونه امور مترتب است.

سوم، مباحث حجج و امارات(ادله اجتهادى): در اين مبحث، از ادله‌اى كه حكم شرعى واقعى را اثبات مى‌كنند، چه به صورت اثبات وجدانى و قطعى و چه به صورت اثبات تعبدى و شرعى، بحث مى‌شود. بحث اجماع و شهرت و سيره عقلائيه و سيره