غير اصول. منظور از اصول، كتاب هايى است كه مؤلفانشان آنها را از احاديثى تدوين كرده‌اند كه خود مستقيماً و بدون واسطه از امام شنيده و روايت كرده‌اند، يا از روايانى شنيده‌اند كه مستقيماً از امام نقل كرده‌اند، بدين معنا كه احاديثى كه در كتب اصول آمده، از هيچ كتابى نقل نشده است و براى تدوين آن فقط بر شنيدن حديث از امام يا از كسى كه مستقيماً از امام نقل كرده، تكيه شده است.منظور از غير اصول، كتاب هايى است كه مؤلفان آنها، محتواى كتاب را از احاديثى گرچه به نقل از كتاب ديگرى، گرد آورى كرده‌اند.

مؤلفان مجموعه‌هاى حديثى كه پس از عصر ائمه(ع) ـ اواخر عصر غيبت صغرى و اوايل غيبت كبرى ـ تأليف شده است، محتويات كتب خود را از مجموع كتاب هاى اصول و غير اصول نقل كرده‌اند. اين مجموعه‌هاى حديثى، همان گونه كه خواهد آمد، منبع اساسى براى تأسيس مرحله دوم فقه اهل بيت(ع) يعنى مرحله فقه اجتهادى شدند.

شيخ آغا بزرگ تهرانى در كتاب الذريعة مى‌گويد:

پس از آنكه اصول چهارصدگانه در مجموعه‌هاى روايى گرد آورى شد، رغبت به استنساخ اصل آنها كاهش يافت؛ زيرا استفاده از آنها دشوار بود، از اين رو نسخه‌هاى آنها كمياب شد و نسخه‌هاى قديمى نيز تدريجاً از ميان رفت. سر آغاز تلف شدن نسخه‌هاى اصول، چنان كه درمعجم البلدان آمده، واقعه به آتش كشيدن محله كرخ بغداد بود كه هنگام ورود طغرل بيگ ـ سرسلسله شاهان سلجوقى ـ به بغداد در سال ٤٤٨ هـ اتفاق افتاد و هر آنچه از نسخه‌هاى اين كتب در كتابخانه شاپور كرخ موجود بود، سوخت. اين واقعه بعد از تأليف كتاب‌هاى تهذيب و استبصار شيخ طوسى و گرد آورى اصول در دو كتاب ياد شده بود، نسخه‌هاى اصول، منبع اين دو كتاب مى‌باشند. شيخ طوسى، پس از آن تاريخ از كرخ مهاجرت كرد و به نجف اشرف آمد و اين شهر را مركز علوم دينى قرار داد و دوازده سال بعد در سال ٤٦٠ هـ در همان جا وفات يافت. اكثر اصول به صورت اوليه خود تا زمان محمد بن ادريس حلّى