حاكمان به گونه‌هاى مختلف سعى كردند از اين منبع روى برگردانند، از جمله اقدام به تأسيس يا تقويت گرايش‌هاى فكرى و مذهبى ديگرى كردند كه متكى بر منابع مستقلى براى تشريع‌بود و نيازى به مكتب اهل بيت نمى‌ديدند. از آن پس مذاهب فقهى متنوعى ظهور كرد و غير از كتاب و سنت، منابع ديگرى از قبيل اجتهاد و رأى و اجماع و قول صحابى و تابعى و غيره براى تشريع مطرح شد. حديث سازى و نسبت دادن اين احاديث به پيامبر(ص) و صحابه نيز شدت گرفت و توثيق اين احاديث و پذيرفتن آنها از كسانى كه آشكارا با اهل بيت دشمنى مى‌ورزيدند و حتى از كسانى كه امكان نداشت آن همه حديث را از پيامبر(ص) نقل كرده باشند فراوان شد.

ائمه اهل بيت(ع) همه اين گرايش‌ها را انحراف از روش صواب مى‌دانستند و در برابر آنها ايستادند. در همان زمان كه به شدت به انكار اجتهاد رأى برخاستند و آن را دعوتى براى نابودى دين مى‌دانستند، تأكيد مى‌كردند كه منابع تشريع ممكن نيست بيرون از كتاب خدا و سنت پيامبر باشد و راه دست يابى به معارف كتاب و سنت پيامبر گرامى فقط راه عترت است كه خداوند هر پليدى را از آنان دور داشته و پاكشان گردانيده است. ايستادگى در اين راه، آنان را به مناظرات و مباحثات فراوانى با پيشوايان و پيروان آن مذاهب كشاند، همچنين آنان و پيروانشان را در معرض فشارها و شكنجه هايى قرار داد كه اكثر اوقات، زندگى را برايشان سخت و پر مشقت مى‌كرد.

اين كوشش‌ها اگر چه به وحدت مذاهب و گرايش‌هاى فكرى و فقهى امت و ارجاع همه آنها به يك مذهب نينجاميد، اما در تصحيح مسير فكرى و فقهى امت به طور كلّى بسيار مؤثر بوده است.

از سويى، موجب محدودن شدن افراط گرى مكتب رأى گرديد و مانع از استمرار اِعمال رأى و نظر شخصى در حوزه فقه و دين شد، واين نتيجه نقدهايى بود كه از جانب ائمه(ع) مخصوصاً امام صادق(ع) متوجه اين مكتب شده بود. از اين رو اصحاب مكتب رأى جرأت نيافتند دامنه رأى و قياس را گسترش دهند، بلكه چارچوب محدودى براى آن قرار دادند.