فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٤ - مكتب فقهى اهل بيت(ع)* سيدمحمود هاشمى شاهرودى
سختگيرى در سند روايات، تمايل به حجيت مطلق ظن پيدا مىكند.
نقاط تمايز اين گرايش را مىتوان چنين خلاصه كرد:
١. اهتمام به علم اصول فقه و به كارگيرى روش عقلى و فلسفى در اثبات پارهاى از مسايل آن، چنان كه نمونه آن در
٢ . تنگ كردن دايره حجيت خبر واحد.
٣ . ترديد در ارزش بسيارى از اجماعات و آراء مشهور يا مسلّم فقهاى پيشين و نقد آنها به شيوه عقلى.
٤ . تكيه بر قواعد فقهى و فلسفى در استدلال فقهى.
٥ . فراهم سازى زمينه مناسب براى روى آوردن به حجيت مطلق ظن، بعد از سختگيرى در بحث هاى رجالى و راههاى توثيق راويان. اين شيوه سختگيرانه نسبت به توثيق راويان موجب گرديد احراز وثاقت گروهى از راويان ممكن نباشد، در نتيجه بخشى از نصوص از اعتبار بيفتد.
٦. گسترش تكيه بر عمومات و اطلاقاتى كه در آيات الاحكام يا سنت قطعى وجود داشت و استخراج فتوا بر اساس آنها. رواياتى كه مخصص يا مقيّد اين عموم و اطلاقات بودند در نتيجه سختگيرى در توثيق رجال اسناد آنها، كنار گذاشته مىشد.
در برابر گرايش عقل گراى ياد شده، گرايش افراطى ديگرى در همين دوره درجهت عكس آن ظهور كرد و آن گرايش فقهى اخبارى بود كه در اخذ و عمل به روايات كتب اربعه، افراط مىورزيد. اخباريان، تقسيم بندى روايات كتب اربعه را به قوى ضعيف يا به صحيح و حسن و موثق و ضعيف، الغا كرده و برخى از آنان ادعا كردند تمام روايات كتب اربعه، قطعى است. بعضى نيز از اين فراتر رفته و قايل به حجيت ظواهر قرآنى شدند، بىآنكه تفسيرى در روايات براى آنها وجود داشته باشد.
همچنين، اين گرايش، افراط در فرو گذارى دليل عقلى را تا بدانجا رساند كه استدلالهاى عقلى و فلسفى را حتى اگر برهانى باشند، در اثبات احكام شرعى، حجت نمىدانست.