انفتاح باب اجتهاد، عامل تكامل فقه شيعه و گستردگى محتوا و دقت روش ها و كشف اعماق گنجينه‌هاى آن شد و به افزايش تجارب علمى و فقهى فقهاى هر نسل و برترى تدريجى آنان بر نسل‌هاى پيشين انجاميد. شادابى و پويايى اين فقه و توانايى آن بر استخراج حكم هر مسأله تازه يا نظريه جديدى براساس روش استنباط و اجتهاد خاص اين فقه، مرهون انفتاح باب اجتهاد است. چنين امتيازاتى، موجب برترى اين فقه و تكامل روز به روز آن شده است، همچنين حركت تكاملى فقه ايجاب مى‌كند كه در باب تقليد، بايد از فقهاى زنده اين مكتب فقهى تقليد شود، چرا كه در تقليد واجب است همواره به فقيه افضل و اعلم رجوع شود.

شاخصه دهم: با آنكه فتواى فقيه جامع الشرايط براى خود او و مقلدانش حجيت دارد، اما اين حجيت بدان معنانيست كه فتوا و نظر او، حكم واقعى خداوند است؛ بلكه فتواى او ـ در اصطلاح علم اصول ـ نوعى حكم ظاهرى است كه گاهى ممكن است مطابق حكم واقعى شرعى نباشد. بر اين پايه، فقه اماميه قائل به تصويب آراء فقها و مجتهدان نيست. حجيت فتواى فقها براى خود آنان و مقلدانشان، معنايى بيش از معذوريت در مقام عمل ندارد و اين معنا ـ چنانكه فقهاى ما در اصول فقه روشن ساخته‌اند ـ با مقوله تصويب و پى آمدهاى آن تفاوت بسيار دارد.

تاريخ فقه اهل بيت(ع)

دراين مجال ،قصد گنجاندن مباحث گسترده تاريخ فقه شيعه را نداريم، چه، تاريخ فقه، مجالى ويژه و تخصصى ميان علوم شريعت دارد و پژوهش‌ها و تأليفات ويژه‌اى در اين موضوع انجام گرفته است. دراينجا فقط در پى آنيم كه بر مراحل تحولى كه بر فقه اماميه گذشت، پرتويى بيفكنيم تا درجه پيشرفت و عظمت آن و تلاشهايى كه فقها در راه حفظ و توسعه آن مبذول داشته‌اند، بر خواننده روشن شود.

بحث تاريخى تحولات فقه ـ مانند هر دانش ديگر ـ از زواياى مختلف و با اهداف