فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٣ - مكتب فقهى اهل بيت(ع)* سيدمحمود هاشمى شاهرودى
اصول فقه نبود، بلكه حوزههاى تدريس تفسير و علم قرائت و فلسفه و كلام و طب و نجوم و شيمى و ديگر علوم را نيز در بر داشت. دانشمندان بزرگى در هر يك از اين علوم از اين مدرسه فارغ التحصيل شدند كه نام آنان در كتب سيره و طبقات مذكور است.
اما با اين وصف، بيشتر اهتمام ائمه متوجه تربيت فقها و راويان بود تا اينان دين را حفظ كنند و حاملان پيام رسالت و امين برآن باشند. امام صادق(ع) در باره چهار تن از اصحاب خود، بريدبن معاويه عجلى و زرارة بن اعين (٤٨) و محمد بن مسلم ثقفى طائفى و ليث مرادى، مىفرمايد: «چهار نجيبى كه امين خداوند بر حلال وحرامش هستند. اگر اينان نبودند، آثار نبوت مىپوسيد و از ميان مىرفت.» (٤٩)
باز امام صادق در باره همين چهار نفر مىفرمايد: «كسى را نيافتم كه نام ما و احاديث پدرم را زنده كند مگر زرارة و ابوبصير ليث مرادى و محمد بن مسلم و بريدبن معاويه عجلى. اگر اينان نبودند، هيچ كس اين [ فقه] را استنباط نمىكرد، اينان حافظان دين و امين پدرم بر حلال و حرام خداوند هستند. در دنيا نزد ما بر همه پيشى دارند و در آخرت نيز بر همگان نزد ما پيشى خواهند داشت.» (٥٠)
بيشتر اين راويان، ترتيب يافتهگان امام باقر(ع) و امام صادق(ع) هستند و اينان نيز پيامداران انديشه اهل بيت در نسل هاى بعدى را تربيت كردند. انبوه تراث اسلامى شيعى كه به حق پايه نيرومند استحكام و جوشش علمى سخاوتمندانه اين مكتب به شمار مىآيد، حاصل كار اين راويان است. مشهور است كه تعداد مشاهير اهل علم كه از امام صادق(ع) روايت كردهاند به چهار هزار نفر مىرسد، نيز مشهور است كه آن حضرت از مجموعه جواب هاى خود به مسائل چهار صدگانه، كتابى به نام «الاصول» تضنيف كرد. اصحاب
(٤٨) نام او عبدربّه است و زراره لقب او بود.
(٤٩) أربعة نجباء أمناء اللّه على حلاله و حرامه، لولا هؤلاء انقطعت آثار النبوة و اندرست، خلاصة الاقوال، ص ٢٣٤.
(٥٠) ما أجد أحداً أحيى ذكرنا و أحاديث أبي إلاّ زرارة و أبوبصير ليث المرادي و محمدبنمسلم و بريدبن معاوية العجلي، ولولا هؤلاء ما كان أحد يستنبط هذا، هؤلاء حفّاظ الدين و اُمناء أبي على حلال اللّه و حرامه، و هم السابقون إلينا في الدنيا و السابقون إلينا في الآخرة، اختيار معرفة الرجال،ج١،ص٣٤٨.