الف) بعضى آيات متضمن احكام و قواعد فقهى كلى هستند؛ مانند {وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ} و بعضى ديگر احكام فرعى را بيان مى‌كنند؛ مانند {يآ أيّهَا الَذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الّذِينَ مَنْ قَبْلِكُمْ...} .

ب) برخى آيات الأحكام ارشاد به حكم عقل است و برخى امر مولوى است. و قسم دوم به دو قسم احكام تأسيسى و احكام امضايى تقسيم مى‌شود.

ج) برخى از آيات الأحكام، مبناى بعضى از قواعد اصولى هستند كه در استنباط احكام مورد استفاده قرار مى‌گيرند؛ مانند آيه نبأ(حجرات، آيه٦) {يآ أيُّهَا الَّذين آمَنُوا اًنْ جاءَكم كُمْ فاسِقء بِنَبَأٍ فَتَبَيّنُوا...} .

د) از برخى آيات الأحكام، يك حكم و از برخى ديگر، احكام متعدد استفاده مى‌شود؛ مثلاً از آيه ٤٣ سوره نساء ، ٣١ حكم استخراج كرده‌اند.

سپس تعداد اين قبيل آيات و درصد آنها مورد بحث قرار گرفته است و در ادامه، نقش آيات در استنباط احكام، حجيت ظواهر آيات و چگونگى استدلال به آيات الأحكام، تبيين شده است.

تحت عنوان «الكتب المؤلّفة فيها» با بر شمردن كتابهايى كه در خصوص آيات الاحكام تأليف شده، نشان داده شده كه شيعه در تدوين كتاب در اين موضوع، بر ديگران تقدّم دارد. اين بخش مهم‌ترين كتاب‌هاى آيات الاحكام در قرون مختلف را معرفى كرده و سپس چهار روشى را كه علما درتدوين آيات الأحكام پيش گرفته‌اند، بيان كرده است.

ياد آورى

همت بلند، پشتوانه اين كار سترگ بوده است و محتواى موسوعه به روشنى نشان مى‌دهد كه تهيه كنندگان آن، دقت و تلاش زيادى را به كار بسته‌اند. اما هر كار علمى قابل ترقّى است و مى‌توان آن را در قالب بهتر عرضه كرد. در مورد اين كتاب بايد ياد آور شد نظر به اينكه طبيعت دايرة المعارف، گستردگى آن است با راههاى گوناگون بايد تلاش كرد كه در عين جامعيّت، كتاب از حجم كمترى برخوردار باشد. اگر موارد زير در اين كتاب رعايت شود، تعداد زيادى از مجلدات آن كاسته خواهد شد:

الف) اجتناب از اطناب. گاهى تفصيلاتى ديده مى‌شود كه با شيوه دايرة المعارف نويسى كه