اين شيوه، «فقه مأثور» نامگذارى شد و گاهى به صورت مبسوط و با ذكر متن و سند رواياتى كه از ائمه(ع) رسيده بود، تدوين مى‌شد، چنان كه در كتاب هايى مانند كافى كلينى و من لايحضره الفقيه شيخ صدوق چنين است. گاهى به صورت مختصر و با حذف سندها بلكه با تقطيع متن روايات و اكتفا به الفاظ نصوص روايات در بيان فتواها، تدوين مى‌شد، چنانكه در كتاب هاى شرايع ابن بابويه و هدايه و مقنع شيخ صدوق چنين مى‌يابيم.

اما از طرفى، تحول فقه و گسترش آفاق و تفريعات آن به تناسب حوادث و قضاياى نو پيدا، و از طرفى ديگر، آثار فقهى ساير مذاهب كه همراه با تطبيقات و فرض ها و تقسيم‌بندى جديد از موضوعات و ابواب فقهى بود و مورد نياز و ابتلاى فقه شيعه واقع مى‌شد، موجب شد كه روش فقهى در تدوين و عرضه متون از شيوه فقه ماثور تغيير كند و مستقل شود.

ارتباط و نقد و گفتگوى مستمر ميان فقهاى ما و فقهاى ديگر مذاهب كه به ويژه در شهرها و مجامع اصلى علمى مانند بغداد جريان داشت، به اين تغيير روش كمك كرد. بغداد آن روز، مركز همه مكاتب فكرى و فقهى آن عصر بود. كرخ، محله شيعه وتلاقى گاه علما و فقهاى آنان مانند شيخ مفيد و سيد مرتضى و شيخ طوسى بود.

كتابخانه‌اى كه ابونصر شاپور بن اردشير، وزير بهاء الدوله بويهى در اين شهر تأسيس كرد، از مهمترين خانه‌هاى علم در آن روزگار بود. ياقوت حموى در باره اين كتابخانه مى‌گويد:

كتاب هايى بهتر از آنها در دنيا وجود ندارد. همه آنها به خط پيشوايان معتبر تحرير يافته آنان است. (٦٠)

بدين ترتيب، ميان تأليفات فقهى و كتاب هاى حديثى فاصله افتاد و كتاب ها و رسائل فقهى با شيوه مستقل ـ چنان كه در فقه عامه بود ـ تدوين شد و به هنگام استدلال، به آيات و

(٦٠) معجم البلدان ،ج١،ص٥٣٤.