داراى همانندى است كه در خارج يافت مى‌شود، بر خلاف كالاهاى قيمى مانند يك راس اسب كه وقتى از ميان رفت و مورد ضمان گرديد، همسان جايگزينى به طور معمول ندارد و از اين روى ضمانش قيمى و به بها خواهد بود.

راه پنجم:

پول حقيقى، مانند درهم و دينار، مثلى است و ضمانش نيز مثلى، ولى پولهاى اعتبارى، تنها برگه‌اى هستند كه سازمان صادر كننده آنها را اعتبار و ارزش بخشيده است. و به اندازه بهاى آن عهده‌دار پرداخت طلا و نقره از محل پشتوانه، كه بيشتر وقتها از طلاست، مى‌گردد. بدين سان آنچه بر عهده مى‌آيد، طلا به اندازه همان پول است، پس ناگزير ضامن بايد همين اندازه طلا يا همسانش را به پول بپردازد. بنابراين، تورم و كاهش ارزش پول، بدين گونه مورد ضمان است.

تفاوت اين راه با راه پيشين آن است كه در اين جا ارزش مستقل اسكناس انكار گرديده و تنها، سندى براى بدهى و تعهدات به شمار آمده است.

پاسخ:

گرچه در برخى از دورانهايى كه بر پولهاى كاغذى گذشته است، مى‌توان چنين تحليلى را پذيرفت، ولى امروزه اساس درستى ندارد. براى روشن شدن بيشتر، دورانهاى چهارگانه‌اى را كه بر پول كاغذى گذشته است، مرور مى‌كنيم:

دوره نخست:دوره‌اى كه برگه‌هاى صادر شده رسيد پشتوانه طلا و نقره بودند كه در خزانه صادر كننده، آن برگه‌ها نگهدارى مى‌شد. چنين برگه‌هايى، تنها نشانگر وجود سپرده و پشتوانه و سندى بر آن بود.

دوره دوم:هنگامى كه صادر كنندگان آن برگه‌ها دريافتند كه ناگزير از نگهدارى