يا اين كه بگوييم: در عصر پيامبر، صلى اللّه‌ عليه و آله، به گونه انشاء تشريع شده است و زمينه فعليت به وجود نيامده، تا كيه در عصر ائمه، عليهم السلام، اين زمينه پيدا شده و خمس، گسترش داده شده است. و احتمال سوم اين كه بگوييم: خمس ارباح مكاسب را خود ائمه، عليهم السلام، براى رفع نيازهاى شيعيان جعل كرده‌اند. (البته دستور بوده كه اينان چنين كارى انجام دهند) در روايت امام جواد، عليه السلام، بخصوص بر رفع نيازهاى شيعيان، با خمس تاكيد شده است:

«ان الذي قد اوجبت فى سنتى هذه و هذه سنة عشرين و ماتين فقط لمعنى من المعانى اكره تفسير المعنى كله خوفا من الانتشار و سافسر لد بعضه ان شاء اللّه‌ ....

و انما اوجبت عليهم الخمس فى سنتى هذه فى الذهب و الفضة التى قد حال عليها الحول.»

«و لم اوجب ذلد عليهم فى متاع و لا آنية و لا دواب و ...

تخفيفا منى عن موالى و منا منى عليهم ....» (١٢)

آنچه امسال كه سال دويست و بيست است، بر شيعيان واجب مى‌كنم براى هدفهايى است كه خوش ندارم از بيم افشاء، آن را توضيح دهم. اگر خدا بخواهد، برخى از آن هدفها را براى تو توضيح خواهم داد.

امسال، خمس طلا و نقره سالگشته را بر شيعيان واجب مى‌كنم و بر متاع و ظروف و چهارپايان و ... آن را واجب نكردم. تخفيفى است از من و امتنانى است بر آنان.

اين روايت، شاهدى است بر اين كه، اختيار جعل خمس، به دست ائمه، عليهم السلام، بوده و هم بر اين كه خمس در امورى مصرف مى‌شده است كه

(١٢)وسايل الشيعه، ج٦، ص ٣٤٩ ـ ٣٥٠.