فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣١ - مقايسه علم فقه و جامعه شناسى تفهّمى غلامرضا صديق اورعى
اهل فرهنگ مربوط، مشترك است و اگر چنين نباشد، نماد و برخاسته از قرارداد نخواهد بود و زبان شخصى ممتنع است. پس دريافت كسى از عمل معصوم(ع)، در صورت ناسازگارى با دريافت بيشتر مخاطبان، به معناى ناصحيح بودن آن است. فراموش نشود كه معنىدارى نمادها قائم بر وضع و قرارداد قائم بر اجتماع است؛ از اين روى، «ظن نوعى» در ميان اهل آن فرهنگ، معيار است.
البته اگر بنا باشد، دويست نفر از مردم فرهنگ الف، براى شناخت فرهنگ ب و تفسير كارهاى اهل فرهنگ پاپيش بگذارند، آن گاه دريافت همسان يكصد و هشتاد نفر از آنان از يك كار، بر دريافت همسان سه نفر از آنان از همان كار مربوط به فرهنگ ب برترى ندارد؛ زيرا احتمال دارد، اين سه نفر، بهتر و بيشتر به درك فرهنگ جامعه ديگر پى برده باشند. در اين موارد، اعلميت، ملاك برترى است. مگر اين كه يك سخن تكميلى كه در جامعهشناسى پديدار شناختى ابزار شده است و آن اين كه درك عينى از يك واقعيت، در برابر درك ذهنگرايانه، عبارت است از ذهنيت مشترك درك كنندگان. درك درك عينى است و درك منفرد غيرعينى است و تلاش دانشمندان براى هر چه عينىتر كردن شناختها است. مثلاً اگر بيست نفر در يك جلسه پرسش و پاسخ شركت كردهاند و بعد از جلسه ياد شده به گفت و گو درباره سخنان سخنران جلسه بپردازند، هر كس دريافتهاى خود را مطرح مىكند، ولى منتظر است كه ديگران چه مىگويند ريافتشخص از مطالب جلسه، اگر مورد پذيرش ديگر شركت كنندگان جلسه قرار گيرد يك دريافت مشترك از اقعيتخارجى (سخنان سخنران) است و ابعادى از دريافتهاى شخصى كه ديگران آن را در نيافتهاند و پس از شرح شخص دريافت كننده نيز، حاضر به پذيرش نمىشوند، دريافت ذهنى و فردى است و كم كم، حتى از ذهن دريافت كننده بيرون مىرود. بر اين اساس كه درك عينى، درك مشترك است و درك منفرد غيرعينى است، جامعهشناس پديدارشناس را وامىدارد كه دريافت نود درصد جامعهشناسان از فرهنگ مورد مطالعه (هر چند فرهنگ جامعه ديگر و