فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٢٦ - مقايسه علم فقه و جامعه شناسى تفهّمى غلامرضا صديق اورعى
٢. سيره معصوم (فعل و تقرير):
در اين كه فعل معصوم(ع) از منابع دريافت احكام شرعى است، ترديدى نيست تمامى سخن در دايره دلالت فعل معصوم است. مسلماً فعل معصوم، بر روايى عمل و ترك او، بر ناروايى عمل، دلالت مىكند. اين نكته، برخاسته از اعتقاد ما به عصمت معصومان(ع) است. امّا در مواردى، فعل معصوم و يا ترك او داراى معنا و دلالتى بيش از اين است. از جمله، موارد ذيل را مىتوان نام برد:
١. اگر معصوم، فعل را در مقام «تعليم» انجام دهد، دايره دلالت آن وسيعتر مىشود. مثلاً اگر امام(ع) براى ياد دادن چگونگى خواندن نماز و يا انجام وضو، عملى را در پيش ديد فرد يا افرادى انجام دهد، در اين صورت، از «فعل معصوم» مىتوان استفاده اجزاء و شرايط آن عمل را داشت. استناد فقيهان به رواياتى كه كارهاى معصومان(ع) را در مورد وضو، نماز، حج و ... نقل مىكنند، از اين باب است.
٢. در مواردى كه «فعل معصوم» پيوسته صورت گيرد، به گونهاى كه موارد ترك، كم باشد، يا ترك عمل، پيوسته باشد، به گونهاى كه موارد فعل كم باشد. اين برداشت، كم و بيش، وجود دارد كه در گونه نخست، آن عمل، دست كم، برترى دارد و در گونه دوم، عمل برترى ندارد.
٣. در مواردى كه پايبندى پيوسته معصوم(ع) نسبت به عملى احراز شود، به گونهاى كه خشنود به ترك نباشند، كم و بيش، استفاده وجوب مىشود.
هم چنين يكى از نمونههاى «سنت» تقرير معصوم است. هدف از تقرير معصوم آن است كه عمل در پيش معصوم انجام شود و يا ترك گردد، اما معصوم در برابر فعل يا ترك، واكنشى از خود نشان ندهد. از سكوت معصوم، خشنودى ايشان به عمل انجام شده، استفاده مىشود.