فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٢ - بررسى فقهى حكم عده زنان بدون رحم آيت اللّه محمد مؤمن

اقل من تسع سنين، و التى لم‌يدخل بها، و التى قد يئست من المحيض و مثلها لاتحيض، قلت: و ما حدها؟ قال: اذا كان لها خمسون سنة.» (٤٢)

امام صادق(ع) فرمود: سه دسته از زنان، در هر حالى مى‌توانند ازدواج كنند:

١. كسى كه عادت نشده است و مانند او نيز نمى‌شود. پرسيدم:

حد آن چيست؟ فرمود: آن گاه كه كمتر از نه سال دارد.

٢. كسى كه با او آميزش نشده است.

٣. كسى كه از عادت ماهانه نااميد گرديده و همسان او قاعدگى ندارد.پرسيدم: حدش چيست؟ فرمود: هنگامى كه پنجاه سال داشته باشد.

استدلال به اين حديث، بدين گونه است كه عنوانهاى سه گانه، بويژه پس از توضيح آن، گرچه در برگيرنده مساله ما نيست، ولى با اين همه، بعيد نيست بتوان از آن دريافت: زنى كه همسانش عادت نمى‌شود عده‌اى بر او نيست؛ چه، دو عنوان ياد شده در حديث،نمونه همين مفهوم گسترده است و نرسيدن به سن عادت و پشت‌سر نهادن آن، خصوصيتى ندارد، بلكه همه موضوع براى نبودن عده، اين است كه همسان او قاعدگى نداشته باشد كه مساله ما را در بر مى‌گيرد.

به ديگرسخن: وابسته كردن حكم، به عنوان «كسى كه عادت نمى‌شود و مانندش نيز همين گونه است»، خود گواه است كه همه معيار و علت براى نبودن عده، همان نداشتن عادت براى او و همسانهايش است، نه اين كه سن معينى ملاك باشد وگرنه، شايسته آن بود كه گفته شود: كسى كه به نه سالگى نرسيده و زنى كه از پنجاه سالگى گذشته است. گزينش گفته‌اى آن گونه كه در حديث آمده، بويژه دوباره گفتن جمله: «وهمسانش عادت نشود» گواهى روشن است برآنچه ما گفته‌ايم.

از اين جا، مى‌توان درستى استدلال به صحيحه زراره را دريافت. روايت چنين است: